GREVIO: Ukraina musi wzmocnić walkę z przemocą wobec kobiet mimo postępów po ratyfikacji Konwencji Stambulskiej
Grupa ekspertów Rady Europy ds. przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (GREVIO) opublikowała 4 września pierwszy raport bazowy oceniający wdrażanie przez Ukrainę Konwencji Stambulskiej. Eksperci docenili postępy od 2022 roku, ale wskazali na luki legislacyjne i systemowe, w tym brak kryminalizacji stalkingu i zbyt łagodne kary.
Najważniejsze
- GREVIO opublikowało 4 września pierwszy raport bazowy o wdrażaniu przez Ukrainę Konwencji Stambulskiej.
- Ukraina ratyfikowała Konwencję Stambulską w lipcu 2022 r.; weszła w życie 1 listopada 2022 r.
- GREVIO pozytywnie oceniło budowę sieci specjalistycznych usług wsparcia, szkolenia służb i utworzenie specjalistycznej jednostki w Prokuraturze Generalnej.
- Największa krytyka: stalking wciąż nie jest w Ukrainie przestępstwem, a wiele spraw wymaga osobistej skargi pokrzywdzonej.
- GREVIO uznało kary za zbyt łagodne – sprawcy często otrzymują jedynie grzywny lub prace społeczne.
- GREVIO odnotowało rosnący związek między doświadczeniem służby wojskowej a ciężką przemocą domową oraz ryzyko normalizacji przemocy w społeczeństwie.
- Raport oparto na raporcie państwowym Ukrainy, materiałach organizacji społeczeństwa obywatelskiego i trzydniowej wizycie oceniającej w Kijowie.
Dlaczego to ważne
To pierwsza autorytatywna zewnętrzna ocena wdrażania przez Ukrainę Konwencji Stambulskiej od jej ratyfikacji w 2022 roku. Wnioski mają znaczenie dla reform legislacyjnych, ochrony ofiar i systemu gromadzenia danych o przemocy wobec kobiet. GREVIO ostrzega, że łagodne sankcje i kontekst wojny grożą normalizacją przemocy, w tym wobec kobiet, i wskazuje na udokumentowany związek między doświadczeniem służby wojskowej a ciężką przemocą domową.
Co się stało
4 września grupa ekspertów GREVIO przy Radzie Europy opublikowała pierwszy raport bazowy z oceny wdrażania przez Ukrainę Konwencji Stambulskiej. W raporcie eksperci odnotowali postępy poczynione po ratyfikacji w lipcu 2022 roku, w tym rozbudowę sieci specjalistycznych usług wsparcia, szkolenia funkcjonariuszy policji, prokuratury i SBU w zakresie ścigania przemocy seksualnej związanej z konfliktem oraz utworzenie specjalistycznej jednostki ds. przemocy domowej w Prokuraturze Generalnej. Jednocześnie GREVIO wskazało szereg poważnych luk: stalking wciąż nie jest w Ukrainie przestępstwem, kary za akty przemocy pozostają zbyt łagodnie (najczęściej grzywny lub prace społeczne), a wiele spraw nie może być wszczętych bez osobistej skargi pokrzywdzonej. Podkreślono też ryzyko normalizacji przemocy w społeczeństwie narażonym na stres wojenny oraz odnotowano rosnący związek między doświadczeniem służby wojskowej a ciężką przemocą domową.
Kontekst
Ukraina ratyfikowała Konwencję Stambulską w lipcu 2022 r.; weszła ona w życie 1 listopada 2022 r. Jeszcze przed ratyfikacją kraj zaczął dostosowywać prawo – w 2017 r. uchwalono ustawę o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy domowej, a w 2024 r. wprowadzono odpowiedzialność administracyjną za molestowanie seksualne. Zbudowano sieć specjalistycznych usług wsparcia (schroniska, centra kryzysowe, telefony zaufania, pomoc prawna i psychologiczna) oraz ok. 700 wielodyscyplinarnych brygad mobilnych, także na terenach wiejskich. Mobilne grupy policyjne ds. przemocy domowej działają od 2018 r., a po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji policja, prokuratura i SBU przeszły intensywne szkolenia z zakresu ścigania przemocy seksualnej związanej z konfliktem. W Prokuraturze Generalnej powołano specjalistyczną jednostkę ds. przemocy domowej, a także utworzono Krajowe Centrum Szkoleniowe ds. przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć. W siłach zbrojnych Ukrainy służy ok. 70 tys. kobiet.