GREVIO publikuje pierwszą ocenę wykonania przez Ukrainę Konwencji stambulskiej
Grupa ekspertów Rady Europy ds. działań przeciwko przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (GREVIO) opublikowała 4 września pierwszy raport bazowy o wykonywaniu przez Ukrainę Konwencji stambulskiej. Eksperci pozytywnie ocenili polityczną wolę i kroki podjęte w warunkach pełnoskalowej wojny, ale wskazali też na poważne braki w prawie, łagodne sankcje i luki w ochronie ofiar.
Najważniejsze
- GREVIO opublikowało pierwszy raport bazowy o wykonaniu przez Ukrainę Konwencji stambulskiej 4 września.
- Ukraina ratyfikowała Konwencję stambulską w lipcu 2022 r.; weszła ona w życie 1 listopada 2022 r.
- Eksperci pozytywnie ocenili wolę polityczną władz, sieć specjalistycznych usług wsparcia oraz szkolenia służb w zakresie przemocy seksualnej związanej z wojną.
- GREVIO wskazało, że stalking nie jest w Ukrainie przestępstwem, a kary za przemoc są zbyt łagodne i często ograniczają się do grzywien i prac społecznych.
- W części spraw o naruszenia związane z przemocą domową postępowanie nie może być wszczęte bez osobistej skargi pokrzywdzonej.
- GREVIO odnotowało rosnące powiązanie między doświadczeniem służby wojskowej a ciężkimi formami przemocy domowej.
- Organizacja wezwała Ukrainę do zapewnienia spójnego wdrażania Konwencji w całym kraju oraz skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, w tym więzienia w stosownych przypadkach.
Dlaczego to ważne
Jest to pierwsza oficjalna ocena bazowa Rady Europy dotycząca wykonywania przez Ukrainę Konwencji stambulskiej od jej ratyfikacji w 2022 r. Raport wskazuje konkretne luki prawne — nieskryminalizowanie stalkingu, niskie kary, wszczynanie spraw wyłącznie na wniosek pokrzywdzonej — które bezpośrednio wpływają na ochronę kobiet i dziewcząt w warunkach wojny. GREVIO udokumentowało także związek między służbą wojskową a ciężką przemocą domową, co stawia pytania o politykę wobec PTSD, reintegracji i profilaktyki rodzinnej. Wezwanie do rozszerzenia ochrony poza przemoc domową na wszystkie formy przewidziane Konwencją sygnalizuje obszary dalszych reform legislacyjnych i instytucjonalnych.
Co się stało
4 września GREVIO opublikowało pierwszy raport bazowy o wykonaniu przez Ukrainę Konwencji stambulskiej. Ocenę opracowano na podstawie raportu państwowego Ukrainy, materiałów organizacji społeczeństwa obywatelskiego i trzydniowej wizyty oceniającej w Kijowie. GREVIO pozytywnie oceniło wolę polityczną władz i działania podjęte od 2022 r. w warunkach pełnoskalowej wojny: rozbudowę sieci specjalistycznych usług wsparcia (schroniska, ośrodki kryzysowe, telefony zaufania, pomoc prawna i psychologiczna), utworzenie Krajowego Centrum Szkoleniowego ds. przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć, szkolenia policji, prokuratury i SBU w zakresie zbrodni seksualnych związanych z konfliktem oraz powołanie wyspecjalizowanej jednostki ds. przemocy domowej w Prokuraturze Generalnej. Jednocześnie eksperci wskazali, że stalking nie jest w Ukrainie przestępstwem, kary za przemoc są zbyt łagodne, a część spraw nie może być wszczęta bez osobistej skargi pokrzywdzonej. GREVIO odnotowało rosnący związek między doświadczeniem służby wojskowej a ciężką przemocą domową oraz ostrzegło, że stałe narażenie na przemoc wojenną może podnosić tolerancję dla przemocy, w tym wobec kobiet. Organizacja wezwała Ukrainę do spójnego wdrażania Konwencji w całym kraju i do stosowania skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie publikacje (m.in. agencje informacyjne i media specjalistyczne) przedstawiają raport GREVIO zarówno jako uznanie dotychczasowych reform, jak i wyzwanie. Wskazywane są konkretne środki — wyspecjalizowana jednostka w Prokuraturze Generalnej, mobilne policyjne grupy reagowania, sieć schronisk i ośrodków kryzysowych oraz ok. 700 wielodyscyplinarnych brygad mobilnych — jako dowody postępu instytucjonalnego. Ukraińskie teksty przytaczają też konkretne zalecenia GREVIO, w tym potrzebę kryminalizacji stalkingu, zaostrzenia kar, obowiązkowego dokumentowania obecności dzieci przy incydentach przemocy domowej oraz ochrony dziennikarek przed atakami w internecie, przedstawiając raport jako punkt odniesienia dla dalszych zmian legislacyjnych i wykonawczych.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Anglojęzyczne materiały omawiają ustalenia GREVIO w neutralnym tonie, równoważąc pozytywne oceny (koordynacja polityki, specjalistyczne usługi, szkolenia służb) z głównymi zastrzeżeniami (brak kryminalizacji stalkingu, łagodne sankcje, wszczynanie spraw wyłącznie na wniosek pokrzywdzonej, luki w danych i ochronie dzieci). Podkreślają ponadto rekomendacje przekrojowe — spójne wdrażanie Konwencji w całym kraju, objęcie ochroną wszystkich form przemocy wobec kobiet, proporcjonalne i odstraszające sankcje, w tym więzienie w stosownych przypadkach — oraz obawy, że stres wojenny może podnosić społeczną tolerancję przemocy, w tym wobec kobiet.
W czym relacje się różnią
Artykuły różnią się tonem: część przedstawia raport przede wszystkim jako uznanie postępów Ukrainy w warunkach wojny, inne akcentują zidentyfikowane przez GREVIO luki legislacyjne i instytucjonalne.
Kontekst
Ukraina ratyfikowała Konwencję stambulską w lipcu 2022 r., a weszła ona w życie 1 listopada 2022 r. Jeszcze przed ratyfikacją, w 2017 r., przyjęto ustawę o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy domowej, a w 2024 r. wprowadzono odpowiedzialność administracyjną za molestowanie seksualne oraz definicję gwałtu opartą na braku dobrowolnej zgody. W latach 2023–2024 rozbudowano sieć specjalistycznych usług wsparcia dla ofiar przemocy domowej (schroniska, ośrodki kryzysowe, telefony zaufania, pomoc prawna i psychologiczna), w tym ok. 700 wielodyscyplinarnych brygad mobilnych działających w terenach wiejskich. W Prokuraturze Generalnej utworzono wyspecjalizowaną jednostkę ds. przemocy domowej, a od 2018 r. działają policyjne grupy mobilne reagujące na przemoc domową. Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji policja, prokuratura i SBU przeszły szkolenia z zakresu zbrodni seksualnych związanych z konfliktem.