NYT: ukraińskie audyty wykazały około 1,2 mld dolarów strat w zamówieniach na broń w 2024 roku
The New York Times opublikował śledztwo oparte na tajnych ukraińskich audytach zamówień zbrojeniowych za lata 2024–2025. Z dokumentów wynika, że w samym 2024 roku Ukraina straciła około 1,2 mld dolarów przez oszustwa, marnotrawstwo i złe zarządzanie, a dziesięciu największych wykonawców resortu obrony otrzymywało nowe kontrakty mimo niedostarczenia wcześniejszych zamówień, toczących się postępowań karnych lub aresztowań kierownictwa. Audytorzy opisują także konkretne przypadki: 233 tys. wadliwych min moździerzowych z Pavlohradzkiej Fabryki Chemicznej, wybór najdroższej oferty w przetargu na rakiety wartym setki milionów dolarów oraz kontrakt na pociswy radzieckiego wzoru pośrednikom bez wymaganej serbskiej licencji eksportowej.
Najważniejsze
- Według wewnętrznych audytów Ukraina straciła około 1,2 mld dolarów w 2024 r. z powodu oszustw, marnotrawstwa i złego zarządzania w zamówieniach na broń.
- NYT powołał się na ponad 700 stron tajnych dokumentów finansowych obejmujących lata 2024–2025.
- Siedmiu z dziesięciu największych wykonawców Ministerstwa Obrony otrzymało nowe zamówienia mimo niedostarczenia wcześniejszych kontraktów, toczących się postępowań karnych lub aresztowań kierownictwa za korupcję.
- Audytorzy wykryli 18 firm, którym przyznano nowe umowy mimo niewywiązania się z wcześniejszych; sześć z nich nigdy nie zrealizowało żadnego kontraktu.
- Pavlohradzka Fabryka Chemiczna dostarczyła wojsku 233 tys. wadliwych min moździerzowych; mimo to otrzymała dalsze zamówienia, w tym kontrakt na niemal wszystkie pociski artyleryjskie kalibru 122 mm w 2025 r.
- W przetargu 2024 r. na rakiety wybrano najdroższą z trzech identycznych ofert (5100 wobec 4200 i 4600 dolarów za sztukę), co dało przepłatę około 130 mln dolarów.
- Wybrano dostawcę-córkę Czechoslovak Group, a wcześniej podpisano kontrakt ze «SpecTechnoExportem» na zakup serbskich pocisków radzieckiego wzoru bez wymaganej licencji eksportowej Serbii, w zamian za list gwarancyjny ukraińskiego wywiadu wojskowego.
Dlaczego to ważne
Tajne audyty kwantyfikują około 1,2 mld dolarów strat w zamówieniach zbrojeniowych w jednym roku — znaczącą część wojennego budżetu obronnego Ukrainy. Śledztwo wskazuje na konkretne, powtarzalne mechanizmy: wybór najdroższych ofert, kontrakty dla firm z historią niezrealizowanych dostaw lub toczącymi się postępowaniami karnymi, dostawy wadliwej amunicji na front oraz obchodzenie zagranicznych wymogów licencyjnych. To obraz systemowego problemu nadzoru, nie pojedynczych incydentów, a jednocześnie brak odpowiedzi ze strony Agencji Zamówień Obronnych na ustalenia audytorów.
Co się stało
The New York Times opublikował śledztwo oparte na ponad 700 stronach tajnych dokumentów przygotowanych przez państwowy organ audytowy Ukrainy we współpracy z wewnętrznym audytem Ministerstwa Obrony. Według tych materiałów w samym 2024 roku Ukraina straciła około 1,2 mld dolarów w wyniku oszustw, marnotrawstwa i złego zarządzania w zamówieniach na broń. Audytorzy wskazują na przepłaty wynikające z wyboru droższych ofert tenderowych (łączne straty szacowane na około 126 mln dolarów), brak weryfikacji zdolności wykonawców do realizacji kontraktów oraz powtarzające się przyznawanie zamówień firmom z historią niewywiązania się z umów.
Wśród dziesięciu największych wykonawców Ministerstwa Obrony siedmiu otrzymało nowe kontrakty mimo toczących się postępowań karnych za oszustwa, niezrealizowanych wcześniejszych umów lub aresztowań kierownictwa za korupcję. Audyt zidentyfikował 18 firm z taką historią; sześć z nich nigdy nie zrealizowało żadnego kontraktu. Pavlohradzka Fabryka Chemiczna kierowana przez Leonida Szymana (znanego w Ukrainie jako «Król Materiałów Wybuchowych») dostarczyła wojsku 233 tys. min moździerzowych nienadających się do użycia w walce — z wadliwymi zapalnikami lub ładunkami miotającymi. Mimo to fabryka otrzymała kolejne zamówienia, w tym kontrakt na niemal wszystkie pociski artyleryjskie kalibru 122 mm w 2025 roku. Szyman został aresztowany w kwietniu 2025 r. i skazany na pięć lat pozbawienia wolności w odrębnej sprawie dotyczącej sprzedaży materiałów wybuchowych po zawyżonych cenach; jego adwokat zapowiedział apelację.
W przetargu 2024 r. na rakiety wartym setki milionów dolarów trzy oferty opiewały na 4200, 4600 i 5100 dolarów za sztukę. Agencja Zamówień Obronnych wybrała najdroższą z trzech identycznych ofert (produkowanych w tej samej tureckiej fabryce), złożoną przez córkę Czechoslovak Group, co dało przepłatę około 130 mln dolarów. W innym przypadku rząd podpisał kontrakt ze «SpecTechnoExportem» mimo jego historii niezrealizowanych umów, aby kupić pociski radzieckiego wzoru od serbskiego producenta przez pośredników — Serbia utrzymuje przyjazne relacje z Rosją. Audytorzy ustalili, że «SpecTechnoExport» nie posiadał wymaganej serbskiej licencji eksportowej; w zamian wykorzystano list gwarancyjny ukraińskiego wywiadu wojskowego, którego podstawy prawne audytorzy zakwestionowali. «SpecTechnoExport» zaangażował amerykańską firmę Regulus Global jako podwykonawcę. Były minister obrony Rustem Umierow miał proponować wyeliminowanie pośredników i bezpośrednią współpracę Regulus z agencją zamówień.
Kontekst
Agencja Zamówień Obronnych (Defense Procurement Agency) to ukraiński organ państwowy odpowiedzialny za kontraktowanie broni i dóbr wojskowych. Serbia utrzymuje przyjazne relacje z Rosją, co komplikuje bezpośrednie ukraińskie zakupy sowieckiej amunicji od serbskich producentów i wymusza korzystanie z pośredników. Czechoslovak Group to czeska grupa zbrojeniowa, której spółka zależna wygrała opisany przetarg na rakiety.