Rosja po raz pierwszy przeprowadziła wybory do Dumy Państwowej na okupowanych terytoriach Ukrainy

Dlaczego to ważne

Po raz pierwszy od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosja objęła swoim parlamentarnym procesem wyborczym terytoria okupowane, co Kijów i Bruksela traktują jako próbę legitymizacji aneksji dokonanej we wrześniu 2022 r. Jednocześnie dokumentacja wymuszania głosów — od eskort wojskowych po szantaż socjalny — pokazuje, w jakich warunkach głosowanie miało miejsce.

Co się stało

Rosja przeprowadziła wybory do Dumy Państwowej w dniach 18–20 września 2026 r. Po raz pierwszy od początku pełnoskalowej inwazji procedury wyborcze odbyły się na okupowanych częściach obwodów donieckiego, ługańskiego, chersońskiego i zaporoskiego oraz na okupowanym w 2014 r. Krymie i w Sewastopolu. Rosja utworzyła tam bezprawnie 11 jednomandatowych okręgów wyborczych, "zarejestrowała" także kontrolowane przez Ukrainę miasta Słowiańsk, Kramatorsk i Świętogórsk, a według danych rosyjskich na okupowanych czterech obwodach zarejestrowano ponad 3,5 mln wyborców. Na tych terytoriach głosowanie, ze względów bezpieczeństwa podawanych przez Moskwę, rozpoczęło się pod koniec sierpnia 2026 r.

Wybory przebiegały w warunkach udokumentowanej presji. Na jednej z lokali wyborczych w okupowanym obwodzie donieckim przy urnie obecny był uzbrojony rosyjski żołnierz; koordynatorka organizacji praw człowieka "Donbas SOS" Wioletta Artiemczuk informowała o obchodach domów przez komisje wyborcze w eskorcie wojska i służb bezpieczeństwa oraz o zmuszaniu mieszkańców do głosowania. Władze okupacyjne wywierały nacisk na pracowników sektora budżetowego, grożąc zwolnieniem za nieobecność, a emerytom i osobom z niepełnosprawnościami, zależnym od świadczeń, groziło wpisanie na listy "nielojalnych" i utrata wypłat lub pomocy humanitarnej. Według oficjalnych danych tzw. republikańskiej komisji wyborczej frekwencja w tzw. DRL wieczorem drugiego dnia głosowania wyniosła 80,88%; niezależni dziennikarze z okupowanego obwodu chersońskiego opisywali lokale, do których przychodziły pojedyncze osoby.

Władze Ukrainy uznały głosowanie za nielegalne. Centralna Komisja Wyborcza przyjęła uchwałę o nielegalności przygotowania i przeprowadzenia wyborów, Służba Bezpieczeństwa Ukrainy ostrzegła przed odpowiedzialnością karną za udział w ich organizacji do 10 lat pozbawienia wolności z konfiskatą mienia, a Ministerstwo Spraw Zagranicznych określiło cały proces mianem "farsy". Unia Europejska oświadczyła, że nie uzna głosowania ani jego wyników, a rzecznik Komisji Europejskiej Christian Wigand nazwał je kolejnym rażącym naruszeniem prawa międzynarodowego.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie źródła konsekwentnie opisują wybory jako "pseudo-wybory" i głosowanie nielegalne, a nacisk kładą na praktyki wymuszania: obecność uzbrojonych rosyjskich żołnierzy przy urnach, obchody komisji wyborczych eskortowanych przez wojsko i służby, groźby zwolnień dla pracowników sektora budżetowego oraz ryzyko utraty świadczeń dla emerytów i osób z niepełnosprawnościami wpisywanych na listy "nielojalnych". Równolegle akcentują odpowiedź instytucjonalną: uchwałę Centralnej Komisji Wyborczej o nielegalności głosowania, ostrzeżenia SBU o odpowiedzialności karnej, oświadczenie MSZ nazywające proces "farsą" oraz apel koalicji dziewięciu ukraińskich organizacji praw człowieka, by mieszkańcy nie przychodzili do lokali wyborczych. Źródła podkreślają też słabość samej kampanii — minimalną agitację uliczną, niemal nieobecną agitację Jednej Rosji — oraz cytują redaktora naczelnego Ostrowa Serhija Harmasza, który opisał głosowanie jako "rytuał inicjacji" i przyszłą kartę przetargową Rosji w negocjacjach o statusie okupowanych terytoriów.

W czym relacje się różnią

Dane o frekwencji są rozbieżne: tzw. republikańska komisja wyborcza DRL informowała o frekwencji 80,88% wieczorem drugiego dnia głosowania, wcześniej ogłaszano 75% po tzw. głosowaniu wstępnym, a dziennikarz Ołeh Baturin opisywał lokale w okupowanym obwodzie chersońskim jako odwiedzane przez pojedyncze osoby. Różnią się również podawane wyniki Jednej Rosji: po przeliczeniu 95,18% protokołów rosyjska CKW informowała o 57,83% głosów, podczas gdy dane z rosyjskich "exit pollów" podawane przez propagandowe media mówiły o ok. 50%.

Kontekst

Rosja ogłosiła aneksję obwodów donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego i chersońskiego we wrześniu 2022 r.; aneksja ta nie uzyskała międzynarodowego uznania, a Rosja nie kontroluje w pełni tych obwodów. Wcześniej, we wrześniu 2022 r., Rosja przeprowadziła na okupowanych terytoriach pseudoreferenda, a w 2023 r. — wybory do organów regionalnych. Decyzje organizacyjne dotyczące głosowania na okupowanych terytoriach rosyjska Centralna Komisja Wyborcza podjęła w czerwcu 2026 r.; obecne wybory były pierwszymi rosyjskimi wyborami parlamentarnymi w okresie pełnoskalowej wojny i pierwszymi na terytoriach, które Moskwa uznała za "przyłączone" po jej rozpoczęciu. Krym został zaanektowany przez Rosję w 2014 r.