Von der Leyen proponuje Radę Bezpieczeństwa i protokół awaryjny jako odpowiedź UE na zagrożenia
Podczas środowego wystąpienia o stanie Unii Europejskiej w Strasburgu przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zaproponowała utworzenie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa oraz nowego mechanizmu – „Protokołu Bezpieczeństwa Awaryjnego” – który miałby być europejskim odpowiednikiem artykułu 4. Traktatu NATO. Inicjatywa jest odpowiedzią na nasilające się rosyjskie ataki hybrydowe i osłabienie relacji transatlantyckich za prezydentury Donalda Trumpa.
Najważniejsze
- Von der Leyen ogłosiła propozycję 16 września w przemówieniu o stanie UE w Parlamencie Europejskim w Strasburgu.
- Nowa Europejska Rada Bezpieczeństwa miałaby skupiać przywódców UE i partnerów, w tym Ukrainę, Wielką Brytanię, Norwegię i Kanadę.
- Proponowany Protokół Bezpieczeństwa Awaryjnego ma uzupełniać artykuł 4. Traktatu NATO – pozwalać jednemu państwu członkowskiemu zwołać wszystkie kraje UE w celu skoordynowanej reakcji na zagrożenie.
- Nową strategię bezpieczeństwa przygotowuje von der Leyen wspólnie z wysoką przedstawiciel UE ds. zagranicznych Kają Kallas.
- Jako przykłady rosnących zagrożeń podano incydenty z ostatniego tygodnia: rosyjski dron w Litwie (15 września), ostrzał duńskiego śmigłowca z rosyjskiej fregaty (14 września) oraz zdarzenia w Polsce i Niemczech.
- Inicjatywa wynika zarówno z rosyjskich ataków, jak i z osłabienia relacji transatlantyckich po groźbach Trumpa wobec Grenlandii i przeglądu rozmieszczenia wojsk USA w Europie.
Dlaczego to ważne
Propozycja może oznaczać poważny krok w stronę większej autonomii strategicznej UE wobec NATO i sygnalizować, że Europa przygotowuje się na scenariusz mniejszego zaangażowania Stanów Zjednoczonych. Łączenie zagrożenia rosyjskiego i osłabienia więzi transatlantyckich w jeden pakiet wskazuje, że bezpieczeństwo Ukrainy jest wpisane w szerszy, europejski projekt obronny – ze stałym miejscem przy stole dla Kijowa.
Co się stało
16 września, w dorocznym wystąpieniu o stanie Unii w Parlamencie Europejskim w Strasburgu, szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła dwa powiązane pomysły. Pierwszy to Europejska Rada Bezpieczeństwa – format przywódców UE i państw partnerskich, takich jak Ukraina, Wielka Brytania, Norwegia czy Kanada, poświęcony bezpieczeństwu europejskiemu. Drugi to Protokół Bezpieczeństwa Awaryjnego, czyli mechanizm wzorowany na artykule 4. Traktatu NATO: gdyby jedno państwo członkowskie go uruchomiło, wszystkie kraje UE zbierałyby się, by skoordynować wspólną reakcję i powstrzymać eskalację. Von der Leyen zapowiedziała, że strategię przygotuje razem z wysoką przedstawiciel UE ds. zagranicznych Kają Kallas. Jako uzasadnienie podała serię incydentów z ostatniego tygodnia, m.in. rosyjskiego drona w Litwie, ostrzał duńskiego śmigłowca z rosyjskiej fregaty i zdarzenia w Polsce oraz Niemczech.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media podkreślają, że wśród wymienionych partnerów przyszłej Rady Bezpieczeństwa znalazła się wprost Ukraina – co ukraiński czytelnik odczytuje jako włączenie swojego kraju do stałego, przywódczego formatu zamiast jednorazowych konsultacji. Narracja mocno akcentuje też sformułowanie von der Leyen, że Rosja uderza nie tylko w pojedyncze państwo, lecz w całą UE – co legitymizuje wsparcie dla Ukrainy jako obronę całej Unii.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się tylko w drobiazgu: jedno ogólnikowo wskazuje Parlament Europejski, drugie precyzuje, że wystąpienie odbyło się w Strasburgu. To raczej uzupełnienie niż sprzeczność.
Kontekst
Artykuł 4. Traktatu NATO pozwala każdemu członkowi zażądać konsultacji z sojusznikami, gdy poczuje zagrożenie swojego terytorium; uchodzi za etap wstępny przed ewentualnym uruchomieniem artykułu 5. W ostatnich dniach doszło do rosyjskiego drona na Litwie (15 września), ostrzału duńskiego śmigłowca sygnałowymi rakietami z rosyjskiej fregaty (14 września) i incydentów w Polsce oraz Niemczech. Po tych zdarzeniach niemiecka partia Friedricha Merza i rumuńska minister spraw zagranicznych Oana Țoiu publicznie wezwali do uruchomienia artykułu 4. NATO.