Von der Leyen proponuje Radę Bezpieczeństwa UE i protokół awaryjny wzorowany na artykule 4 NATO
Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen podczas dorocznego orędzia o stanie Unii Europejskiej 16 września zaproponowała utworzenie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa z udziałem partnerów takich jak Ukraina, Wielka Brytania, Norwegia i Kanada. Wspólnie z wysoką przedstawiciel UE Kają Kallas przedstawi nową Europejską Strategię Bezpieczeństwa, która ma uzupełniać artykuł 4 Traktatu NATO. Von der Leyen mówiła o rosnących zagrożeniach hybrydowych ze strony Rosji, wymieniając incydenty w Danii, Litwie, Polsce i Lipsku, oraz zapowiedziała dla Ukrainy zakup amerykańskich rakiet Patriot i wspólny system obrony powietrznej w ramach projektu „Freya".
Najważniejsze
- Von der Leyen ogłosiła propozycję utworzenia Europejskiej Rady Bezpieczeństwa z udziałem Ukrainy, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Kanady i innych partnerów.
- Nowa Europejska Strategia Bezpieczeństwa, przygotowywana z wysoką przedstawiciel UE Kają Kallas, ma uzupełniać artykuł 4 Traktatu NATO.
- Zaproponowany „Protokół Bezpieczeństwa Awaryjnego" pozwalałby jednemu państwu członkowskiemu zwołać wszystkie kraje UE w celu skoordynowania odpowiedzi na zagrożenia poniżej progu zbrojnej agresji.
- Von der Leyen wskazała na codziennie rosnące zagrożenia hybrydowe — cyberataki, sabotaż, podpalenia, naruszenia przestrzeni powietrznej przez drony — i nazwała je „coraz mniej hybrydowymi".
- Jako dowód eskalacji wymieniono incydenty z 14 i 15 września w Danii, na Litwie i w Polsce oraz próbę ataku drona w Lipsku.
- Dla Ukrainy zapowiedziano zakup amerykańskich rakiet przechwytujących Patriot i wspólny unijno-ukraiński system obrony powietrznej w ramach projektu „Freya".
- Von der Leyen powiązała inicjatywę z osłabieniem więzi transatlantyckich za prezydentury Donalda Trumpa, w tym z groźbą aneksji Grenlandii i przeglądem rozmieszczenia wojsk USA w Europie.
Dlaczego to ważne
Propozycja von der Leyen oznacza potencjalny zwrot w polityce bezpieczeństwa UE: powołanie forum na szczeblu przywódców z Ukrainą i innymi partnerami oraz mechanizmu szybkich konsultacji wzorowanego na artykule 4 NATO, działającego poza strukturami Sojuszu. Jednocześnie UE wprost nazywa Rosję źródłem eskalujących zagrożeń hybrydowych i sygnalizuje konieczność wzmocnienia własnych zdolności obronnych w warunkach osłabionego zaangażowania USA.
Co się stało
16 września, podczas dorocznego orędzia o stanie Unii w Parlamencie Europejskim w Strasburgu, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przedstawiła pakiet inicjatyw bezpieczeństwa. Zaproponowała utworzenie Europejskiej Rady Bezpieczeństwa skupiającej przywódców UE oraz kraje partnerskie, w tym Ukrainę, Wielką Brytanię, Norwegię i Kanadę. Wspólnie z wysoką przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kają Kallas przedstawi nową Europejską Strategię Bezpieczeństwa, której elementem ma być „Protokół Bezpieczeństwa Awaryjnego" — europejski odpowiednik artykułu 4 Traktatu NATO, uruchamiany na wniosek jednego państwa członkowskiego i pozwalający na szybkie skoordynowanie odpowiedzi całej Unii na zagrożenia poniżej progu zbrojnej agresji. Von der Leyen wymieniła jako tło cyberataki, sabotaż, podpalenia i naruszenia przestrzeni powietrznej przez drony, a także incydenty z 14 i 15 września w Danii, na Litwie i w Polsce oraz próbę ataku drona w Lipsku. Dla Ukrainy zapowiedziała zakup amerykańskich rakiet przechwytujących Patriot i wspólny unijno-ukraiński system obrony powietrznej oparty na projekcie „Freya". Inicjatywę powiązała z osłabieniem więzi transatlantyckich — wcześniejszą groźbą aneksji Grenlandii przez Donalda Trumpa i trwającym przeglądem rozmieszczenia wojsk USA w Europie. Ogłosiła także nowy Europejski Instrument Zdolności Strategicznych, który ma rozwijać zdolności takie jak tankowanie w powietrzu czy obrona powietrzna, w pełnej zgodności z NATO. Pomysł wsparł Manfred Weber, szef frakcji Europejskiej Partii Ludowej w Parlamencie Europejskim, który mówił o potrzebie wspólnych, a nie 27 oddzielnych „armii bonsai", wspólnego rynku uzbrojeń, wspólnych struktur dowodzenia oraz europejskich dronów i satelitów.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media podkreślają bezpośrednie znaczenie inicjatywy dla Ukrainy: jej włączenie do proponowanej Europejskiej Rady Bezpieczeństwa obok Wielkiej Brytanii, Norwegii i Kanady oraz konkretne zobowiązania — zakup amerykańskich rakiet Patriot i wspólny system obrony powietrznej „Freya". Ukraińska prasa akcentuje też odczytanie orędzia jako odpowiedzi na „Putina i Trumpa" jednocześnie — zarówno na rosyjskie zagrożenia hybrydowe, jak i na niepewność co do amerykańskiego zaangażowania w bezpieczeństwo europejskie. Wiele ukraińskich tytułów szeroko cytuje Manfreda Webera i jego krytykę „27 armii bonsai" jako poparcie dla bardziej zintegrowanej europejskiej polityki obronnej, w której Ukraina miałaby być częścią.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w atrybucji wypowiedzi o spełnieniu kryteriów do uruchomienia artykułu 4 NATO w związku ze spadkiem rosyjskiego drona na budynek mieszkalny w Gałaczu. Większość źródeł przypisuje to oświadczenie rumuńskiej minister spraw zagranicznych Oanie Țoiu, natomiast jedno ze źródeł przypisuje je ministrowi spraw zagranicznych Ukrainy Sybihie.
Kontekst
Artykuł 4 Traktatu NATO pozwala każdemu państwu członkowskiemu zażądać konsultacji z sojusznikami w przypadku poczucia zagrożenia integralności terytorialnej i jest uważany za etap wstępny przed ewentualnym uruchomieniem artykułu 5. Koncepcja Europejskiej Rady Bezpieczeństwa pojawiała się w różnych formach od lat 80., odżyła po rozłamie w UE wywołanym wojną w Iraku w 2003 roku, a w 2017 roku nowy impuls nadali jej ówczesny przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker i prezydent Francji Emmanuel Macron — inicjatywa upadła wówczas z powodu niechęci Wielkiej Brytanii. W ostatnich tygodniach do konsultacji w ramach artykułu 4 osobno wzywali partia kanclerza Niemiec Friedricha Merza (CDU/CSU) po incydencie z dronem w Lipsku oraz rumuńska minister spraw zagranicznych Oana Țoiu po upadku drona w Gałaczu. Von der Leyen zapowiedziała też propozycję nadania Kanadzie statusu stowarzyszonego członka UE oraz nowy Europejski Instrument Zdolności Strategicznych, zgodny z NATO.