Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpatrzył sprawę dziesięciorga ukraińskich dzieci z okupowanego Krymu
22 września w Strasburgu odbyło się publiczne posiedzenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie 6719/23, wniesionej przez Ukraiński Związek Helsiński ds. Praw Człowieka w imieniu dziesięciorga ukraińskich dzieci, które w 2014 roku przebywały w krymskich placówkach opiekuńczych. Trybunał nie wydał jeszcze orzeczenia – decyzja o dopuszczalności i zasadności skargi zostanie ogłoszona później.
Najważniejsze
- Sprawa 6719/23 dotyczy dziesięciorga niepełnoletnich urodzonych w latach 2009–2013, którzy w 2014 roku byli pod ukraińską opieką państwową w placówkach na Krymie.
- Według Ukraińskiego Związku Helsińskiego po zajęciu Krymu dzieciom narzucono obywatelstwo rosyjskie i wpisano je do rosyjskich systemów adopcji i opieki.
- Lokalizacja dzieci nie jest znana od 2014 roku mimo wielokrotnych próśb władz ukraińskich; w 2023 roku część nazwisk zniknęła z rosyjskich stron internetowych dotyczących adopcji.
- Organizacja skarżąca kwalifikuje sytuację jako wymuszone zaginięcie i powołuje się na art. 5 oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
- 15 lutego 2023 roku Trybunał odmówił zastosowania środka tymczasowego na podstawie reguły 39, uznając, że zdarzenia dotyczące adopcji miały miejsce po wystąpieniu Rosji z Konwencji.
- Rząd rosyjski nie przedłożył Trybunałowi żadnych uwag; stanowisko Ukrainy przedstawiła pełnomocnik Margaryta Sokorenko.
- Rząd Ukrainy wezwał Trybunał do wskazania na podstawie art. 46 konkretnych środków dla Rosji, w tym ujawnienia danych dzieci i zapewnienia ich powrotu.
- Trybunał podkreśla, że pozostaje jedynym międzynarodowym sądem rozpatrującym zarzuty poważnych naruszeń praw człowieka przez Rosję w Ukrainie od 2014 roku.
Dlaczego to ważne
Sprawa jest jedną z pierwszych publicznych rozpraw ETPC dotyczących konkretnych ukraińskich dzieci zabranych z placówek opiekuńczych na okupowanym Krymie – wzorca, który według UHHRU objął ponad 4 tys. nieletnich. Testuje ona zdolność Trybunału do pociągnięcia Rosji do odpowiedzialności za działania podjęte po jej wystąpieniu z Konwencji w 2022 roku. Rząd Ukrainy wykorzystuje posiedzenie, by domagać się od Trybunału wskazania konkretnych środków na mocy art. 46, w tym ujawnienia danych dzieci i ich powrotu. ETPC podkreśla, że pozostaje jedynym międzynarodowym sądem, który od 2014 roku rozpatruje zarzuty poważnych naruszeń praw człowieka przez Rosję w Ukrainie, co nadaje orzeczeniu istotną wartość precedensową.
Co się stało
Europejski Trybunał Praw Człowieka odbył 22 września publiczne posiedzenie w Strasburgu w sprawie 6719/23, wniesionej przez Ukraiński Związek Helsiński ds. Praw Człowieka w imieniu dziesięciorga ukraińskich dzieci, które w 2014 roku, w wieku od roku do pięciu lat, przebywały w krymskich placówkach opiekuńczych pod ukraińską opieką państwową. Według UHHRU po rosyjskiej okupacji Krymu dzieciom narzucono obywatelstwo rosyjskie i umieszczono je w rosyjskich systemach adopcji i opieki; ich los nie jest znany od 2014 roku mimo wielokrotnych próśb władz ukraińskich. Organizacja kwalifikuje sytuację jako wymuszone zaginięcie i powołuje się na art. 5 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) oraz art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. W 2023 roku przedstawiciele dzieci wnosili o zastosowanie środka tymczasowego na podstawie reguły 39; 15 lutego 2023 roku Trybunał odmówił, wskazując, że zdarzenia dotyczące adopcji miały miejsce po wystąpieniu Rosji z Konwencji. W kwietniu 2025 roku ETPC powiadomił rząd rosyjski o skardze i wezwał go do przedstawienia uwag; Rosja nie złożyła żadnych stanowisk. W trakcie posiedzenia stanowisko Ukrainy przedstawiła pełnomocnik Margaryta Sokorenko, wzywając Trybunał do określenia na podstawie art. 46 konkretnych środków dla Rosji, w tym ujawnienia danych dzieci, zapewnienia ich powrotu do Ukrainy i współpracy z władzami ukraińskimi oraz mechanizmami międzynarodowymi. Po posiedzeniu Trybunał nie ogłosił orzeczenia – decyzja o dopuszczalności i zasadności zostanie wydana później.
W czym relacje się różnią
Jedno ze źródeł podaje, że ETPC powiadomił Rosję o skardze w marcu 2025 roku i skierował dodatkowe pytania do stron w marcu 2026 roku, podczas gdy pozostałe materiały konsekwentnie wskazują powiadomienie z kwietnia 2025 roku.
Kontekst
Rosja wystąpiła z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w 2022 roku; w lutym 2023 roku Trybunał odmówił zastosowania środka tymczasowego w tej sprawie na podstawie reguły 39, uzasadniając, że zdarzenia dotyczące adopcji nastąpiły po wystąpieniu Rosji z Konwencji. Według UHHRU po objęciu kontroli nad Krymem ponad 4 tysiące sierot i dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej zostało automatycznie uznanych za obywateli Rosji i wpisanych do rosyjskich systemów adopcji i opieki. Rosja rozszerzyła po 2014 roku na Krym własne przepisy, w tym regulacje dotyczące adopcji, a Ukraina utraciła dostęp do informacji o dzieciach przebywających w placówkach na półwyspie.