Trump ogłosił umowę dieslową z Putinem i zniesienie sankcji; Zełenski mówi o „prezencie urodzinowym dla Putina”

Dlaczego to ważne

Umowa dieslowa oznacza istotną koncesję USA wobec Rosji w trakcie amerykańsko-ukraińskiego procesu pokojowego — Trump znosi sankcje na rosyjski diesel i składa Putinowi gratulacje urodzinowe. Putin wykorzystał tę samą rozmowę do publicznego odrzucenia rozmów pokojowych i potwierdzenia maksymalistycznych celów wojennych, co utrwala impas dyplomatyczny. Zełenski przedstawił decyzję jako zdradę odsuwającą Ukrainę i nagradzającą agresję, co wprowadza poważne napięcie między Kijowem a Waszyngtonem. Zatwierdzone wolumeny dostaw są na tyle duże, że mogą istotnie wpłynąć na finansowanie rosyjskiej wojny oraz światowe rynki energii.

Co się stało

9 października prezydent USA Donald Trump poinformował za pośrednictwem Truth Social o rozmowie telefonicznej z Władimirem Putinem i o uzgodnieniu dostaw rosyjskiego diesla do USA. Resort Skarbu USA wydał z jego inicjatywy tymczasową licencję ogólną zezwalającą na import paliwa pochodzenia rosyjskiego, ważną do 7 kwietnia 2027 r. Według ogłoszenia Trumpa umowa obejmuje 300 tys. ton diesla dostarczonych natychmiast, 500 tys. ton w listopadzie, 1 mln ton w zależności od mocy rosyjskich rafinerii oraz dodatkowe 3 mln ton „w krótkim”, nieprecyzyjnym terminie, co łącznie przekracza 4,8 mln ton. Waszyngton przedstawił porozumienie jako „dużą umowę dieslową”, która ma obniżyć ceny paliwa przed wyborami midtermowymi 3 listopada.

Według relacji doradcy Kremla Jurija Uszakowa, Putin podczas rozmowy odrzucił możliwość wznowienia negocjacji pokojowych i oświadczył, że Rosja będzie kontynuować działania wojenne do kapitulacji Ukrainy. Trump miał pogratulować Putinowi urodzin, a Putin podziękować za uwagę wokół dialogu z Moskwą. Uszakow przekazał też, że Putin oskarżył Ukrainę o rzekome próby zakłócenia rosyjskich wyborów i stwierdził, że ukraiński opór „nie ma perspektyw”, a siły rosyjskie „w pełni utrzymują inicjatywę i posuwają się naprzód”. Liderzy omawiali ponadto ewentualne przyszłe spotkanie na marginesie szczytu APEC.

Równolegle w Miami trwały ośmiogodzinne rozmowy ukraińsko-amerykańskie z udziałem dyplomatów z Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, UE i NATO. Ze strony ukraińskiej w skład delegacji wchodzili Dawid Arachamia, Rustem Umerow, Kyryło Budanow i Serhij Kysłycia. W trakcie spotkania wysłannicy USA Steve Witkoff i Jared Kushner poinformowali stronę ukraińską o planowanej rozmowie Trumpa z Putinem i o zniesieniu sankcji na rosyjski diesel. Negocjacje zakończyły się wcześniej; Witkoff ocenił je jako produktywne.

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ostro skrytykował decyzję Trumpa. Nazwał zniesienie sankcji „absolutnie strasznym krokiem”, niesprawiedliwym i nieszczerym, „oczywistą słabością grającą na rękę Rosji” oraz „prezentem urodzinowym dla Putina”, który da agresorowi dodatkowe miliardy na kontynuowanie wojny. Zełenski zarzucił też USA, że wykorzystały spotkanie w Miami jako przykrywkę dla ustaleń z Rosją, a ukraiński zespół negocjacyjny był traktowany jako „fasada”. Ocenił, że USA nie sygnalizowały podczas rozmów zbliżającej się decyzji w sprawie sankcji. Według niego ataki na rosyjskie rafinerie i rosyjskie uderzenia w ukraińską energetykę powinny być traktowane symetrycznie; zaoferował wzajemne wstrzymanie ataków na infrastrukturę energetyczną przez zimę.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie źródła koncentrują się na ostrej osobistej krytyce Trumpa przez Zełenskiego i przedstawiają umowę dieslową jako zniesienie sankcji, „prezent urodzinowy dla Putina” oraz jako decyzję podjętą za plecami ukraińskiego zespołu negocjacyjnego w Miami. Podkreślają też sekrety ogłoszenia i fakt, że podczas rozmów w Miami nie sygnalizowano zbliżającego się ruchu w sprawie rosyjskich o rosyjskich ograniczeń eksportowych, a ukraińska delegacja miała służyć jako „fasada”. Część ukraińskich publikacji wskazuje, że wolumeny rzędu „milionów ton” bezpośrednio zasilają rosyjski wysiłek wojenny i podważają wcześniej zbudowaną przez USA presję.

Jak piszą o tym źródła międzynarodowe

Międzynarodowe relacje — w tym doniesienia Axios cytowane przez wiele redakcji oraz francuskojęzyczne źródła — przedstawiają porozumienie jako dużą umowę dieslową, która ma obniżyć ceny paliwa w USA przed wyborami midtermowymi 3 listopada, a Waszyngton świętuje ją jako „major deal”. W tych tekstach eksponowane jest uzasadnienie podane przez Trumpa przez anonimowego urzędnika USA — że zdecydował się na ten krok, ponieważ Zełenski odmawiał jednostronnego wstrzymania ataków na rosyjskie rafinerie po powtarzanych prośbach USA, oraz że Trump nie uważał tych uderzeń za równoważne rosyjskim atakom na ukraińską energetykę. Jednocześnie międzynarodowe źródła przytaczają relację Kremla, według której Putin wykorzystał tę samą rozmowę do odrzucenia rozmów pokojowych i zapowiedzi kontynuowania wojny — co ukazuje rozmowę zarazem jako sukces handlowy, jak i strategiczną porażkę procesu pokojowego.

W czym relacje się różnią

Źródła różnią się w kwestii objętości uzgodnionych dostaw diesla: jedna z ukraińskojęzycznych publikacji mówi o „milionach ton”, inna o „setkach tysięcy ton”, natomiast Axios i urzędnicy USA podają szczegółowy harmonogram (300 tys. natychmiast, 500 tys. w listopadzie, 1 mln w zależności od mocy rafinerii, następnie 3 mln w krótkim, nieokreślonym terminie), sumujący się do ponad 4,8 mln ton. Według relacji ukraińskiego urzędnika cytowanego przez Axios, wysłannicy USA Steve Witkoff i Jared Kushner mieli grozić odcięciem Ukrainy od amerykańskiego wywiadu, jeśli ataki na rosyjskie rafinerie będą kontynuowane; amerykański urzędnik zaprzeczył, że padły takie groźby, i podkreślił, że USA są wiarygodnym partnerem, dostarczającym amunicję i informacje wywiadowcze. Pojawia się też różnica w ramowaniu — urzędnik cytowany przez Axios przedstawił stanowisko Trumpa, że uderzenia na rosyjskie rafinerie nie są równoważne rosyjskim atakom na ukraiński system energetyczny, podczas gdy Zełenski publicznie obstawał przy symetrii obu rodzajów ataków i oferował wzajemne wstrzymanie ognia.

Kontekst

Rozmowa telefoniczna i ogłoszenie umowy dieslowej nastąpiły 9 października, gdy w Miami trwały rozmowy delegacji ukraińskiej i amerykańskiej z udziałem europejskich dyplomatów, poświęcone sposobom zakończenia wojny. Trump już wcześniej naciskał na Zełenskiego, by wstrzymał ataki na rosyjskie rafinerie; Zełenski oferował warunkowe wstrzymanie uderzeń w zamian za rezygnację Rosji z ataków na ukraińską energetykę. Doniesienia Axios łączyły decyzję Trumpa w sprawie diesla z odmową jednostronnego wstrzymania tych ataków przez Ukrainę. Trump ogłosił umowę na Truth Social na kilka tygodni przed wyborami midtermowymi w USA zaplanowanymi na 3 listopada. Resort Skarbu USA wydał tymczasową licencję ogólną zezwalającą na import rosyjskiego diesla, ważną do 7 kwietnia 2027 r.