USA chcą przejąć kontrolę nad zamrożonymi rosyjskimi aktywami; Europa i Ukraina odrzucają plan

Dlaczego to ważne

Propozycja przeniosłaby kontrolę nad ok. 260 mld euro zamrożonych rosyjskich aktywów państwowych z Europy do struktury kontrolowanej przez USA, zmieniając dotychczasowy mechanizm, w ramach którego aktywa te zabezpieczają pożyczkę G7 dla Ukrainy w wysokości 45 mld euro. Odrzucenie planu przez uczestników europejskich i ukraińskich sygnalizuje poważny transatlantycki spór co do sposobu wykorzystania rosyjskich aktywów w ewentualnym porozumieniu pokojowym. Fakt, że podobna propozycja była częścią 28-punktowego planu pokojowego administracji Trumpa z poprzedniego roku, który również nie uzyskał poparcia, wskazuje na powtarzające się podejście USA, jak dotąd nieskuteczne.

Co się stało

Stany Zjednoczone zaproponowały europejskim partnerom częściowe odmrożenie rosyjskich aktywów państwowych i przekazanie ich do nowej struktury finansowej pod kontrolą Waszyngtonu. Plan został przedstawiony w ubiegłym tygodniu na spotkaniach w Miami przez specjalnego wysłannika USA Steve'a Witkoffa i zięcia prezydenta Donalda Trumpa Jareda Kushnera. W rozmowach uczestniczyli przedstawiciele Ukrainy, Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, UE i NATO.

Według źródeł europejscy delegaci odrzucili propozycję, sprzeciwiając się zarówno przekazaniu kontroli nad aktywami, jak i ich zwrotowi Moskwie. Jeden z uczestników przekazał, że stronie amerykańskiej „powiedziano, że to po prostu się nie wydarzy". Waszyngton miał również poprosić Kijów o przedstawienie propozycji dotyczącej wydatkowania środków ze wszystkich źródeł oraz o współpracę z Bankiem Światowym przy reformach antykorupcyjnych i rozliczalności.

Oficjalne cele propozycji to ożywienie rozmów pokojowych. Administracja USA przedstawiła kilka wariantów mechanizmu odblokowania środków. Według źródeł amerykańskich, kwestia wykorzystania zamrożonych aktywów była omawiana w kontekście kompleksowego porozumienia pokojowego, ale mechanizmy ich uwolnienia i sposoby wydatkowania pozostają przedmiotem dyskusji.

W 2022 r. kraje zachodnie zamroziły rosyjskie aktywa państwowe o wartości ok. 260 mld euro (302 mld dolarów) w odpowiedzi na pełnoskalową inwazję Rosji na Ukrainę. Większość tych środków znajduje się w UE. Kijów otrzymał już pożyczkę G7 w wysokości 45 mld euro, zabezpieczoną dochodami generowanymi przez zamrożone rosyjskie aktywa w UE. Przywódcy UE zobowiązali się pod koniec ubiegłego roku do wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów na odbudowę Ukrainy, jeśli Rosja nie wypłaci reparacji po wojnie; UE postrzega te środki jako najbardziej logiczny sposób rozwiązania prognozowanego deficytu finansowego Ukrainy na 2027 r. Każda decyzja o odmrożeniu aktywów wymagałaby consensusu wszystkich 27 państw członkowskich, co uważa się za mało prawdopodobne.

W środę 14 października rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow oświadczył, że Moskwa „nie poskapi wysiłków" w celu odzyskania swoich aktywów, w tym poprzez działania prawne, pozwy i postępowania sądowe. Podobna propozycja dotycząca rosyjskich aktywów była częścią 28-punktowego planu pokojowego administracji Trumpa z poprzedniego roku, który nie uzyskał poparcia.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie źródła konsekwentnie przedstawiają inicjatywę USA jako dążenie Waszyngtonu do przejęcia kontroli nad rosyjskimi aktywami, akcentując wymiar suwerenności i depozytu nad propozycją. Nagłówki w języku ukraińskim podkreślają, że deklarowanym celem jest ponowne sprowadzenie Rosji do negocjacji, wysuwając na pierwszy plan ramy dyplomatyczne, a nie szczegóły mechanizmu finansowego. Propozycja zaskoczyła zarówno europejskie stolice, jak i Kijów, rodząc pytania o podejście Waszyngtonu do wywierania presji na Moskwę w celu zakończenia wojny.

Jak piszą o tym źródła międzynarodowe

Nieukraiński raport agencyjny używa bardziej neutralnego języka, przedstawiając propozycję jako częściowe odmrożenie mające na celu ożywienie rozmów, z mniejszym naciskiem na przekazanie kontroli do USA. Źródło to poświęca więcej uwagi skali zamrożonych aktywów i istniejącej pożyczce G7 nimi zabezpieczonej, osadzając nową propozycję w szerszej architekturze finansowej wokół Ukrainy.

Kontekst

W 2022 r. kraje zachodnie zamroziły ok. 260 mld euro rosyjskich aktywów państwowych w odpowiedzi na pełnoskalową inwazję Rosji na Ukrainę, przy czym większość tych środków jest przechowywana w UE. Kijów otrzymał już pożyczkę G7 w wysokości 45 mld euro, zabezpieczoną dochodami z zamrożonych rosyjskich aktywów w UE. Przywódcy UE zobowiązali się pod koniec ubiegłego roku do wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów na odbudowę Ukrainy, jeśli Rosja nie wypłaci reparacji po wojnie, i postrzegają te aktywa jako najbardziej logiczny sposób rozwiązania prognozowanego deficytu finansowego Ukrainy na 2027 r. Każda decyzja o odmrożeniu aktywów wymagałaby consensusu wszystkich 27 państw członkowskich UE, co uważa się za mało prawdopodobne, a kilka stolic europejskich powołuje się na obawy prawne. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow oświadczył, że Moskwa nie poskapi wysiłków, w tym poprzez działania prawne i pozwy, by odzyskać zamrożone aktywa.