NABU ujawnia „operację Kartagina”: zarzuty wobec urzędnika prokuratury generalnej i nocne przeszukania u prokuratora generalnego
4 września NABU i Specjalizowana Prokuratura Antykorupcyjna (SAP) ogłosiły „operację Kartagina”, w ramach której miała zostać ujawniona organizacja przestępcza kierowana przez urzędnika Biura Prokuratora Generalnego, oskarżona o ochranianie sieci oszukańczych call center i pranie pieniędzy. Tej samej nocy detektywi NABU przeszukali pomieszczenia służbowe Prokuratora Generalnego Rusłana Krawczenki, jego pierwszej zastępczyni Marii Wdowyczenko oraz innych pracowników biura. Krawczenko publicznie zaprzeczył jakimkolwiek związkom z procederem, a Biuro Prokuratora Generalnego zakwestionowało zakres przeszukań i żądało ich prawnej oceny.
Najważniejsze
- 4 września NABU i SAP ogłosiły operację „Kartagina” wymierzoną w organizację przestępczą, na czele której miał stać urzędnik Biura Prokuratora Generalnego, odpowiedzialną za ochranianie oszukańczych call center.
- Według śledczych ponad 20 mln UAH wydano na nieruchomości, biżuterię i cenne ruchomości; ponad 10 mln UAH ulokowano na rachunkach bankowych osób powiązanych jako legalne dochody; organizator nabył wcześniej nieruchomość w kompleksie apartamentowym w Karpatach wartą co najmniej 12 mln UAH.
- W nocy z 4 na 5 września detektywi NABU przeszukali pomieszczenia służbowe wykorzystywane przez Prokuratora Generalnego Krawczenkę, jego pierwszą zastępczynię Wdowyczenko oraz innych pracowników biura.
- Na nagraniach opublikowanych przez NABU organizator figuruje pod pseudonimem „Kanclerz”, a druga osoba jako „Szef” — były szef Państwowej Służby Skarbowej nazywany po imieniu ojcowskim „Andrijowycz”, co odpowiada danym biograficznym Krawczenki; NABU nie wymieniło go publicznie.
- Źródła medialne zidentyfikowały „Kanclerza” jako Serhija Kropywę, zastępcę szefa Departamentu Współpracy Międzynarodowej Biura Prokuratora Generalnego, zatrzymanego wieczorem 4 września; 6 września WAKS zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania do 2 listopada z alternatywną kaucją 120 mln UAH.
- Krawczenko zaprzeczył jakimkolwiek związkom z ochranianiem call center, nakazał zawieszenie i przygotowanie zwolnienia pracownika OPG figurującego w sprawie, kontrolę Departamentu Współpracy Międzynarodowej i jednostki ds. cyberprzestępczości oraz badania poligraficzne pracowników zaangażowanych w sprawy call center.
- Biuro Prokuratora Generalnego twierdzi, że podczas przeszukań detektywi NABU uzyskali dostęp do materiałów z innych postępowań — w tym dotyczących ewentualnych nieprawidłowości w SAP i wśród osób powiązanych z jej kierownictwem — i domaga się prawnej oceny, czy taki dostęp mieścił się w zakresie zezwolenia sądowego.
Dlaczego to ważne
Sprawa uderza w sam rdzeń ukraińskiego systemu wymiaru sprawiedliwości: organa antykorupcyjne oskarżają wysokiego rangą urzędnika prokuratury o to, że w zamian za łapówki ochraniał rozległy rynek oszukańczych call center, które wyłudzały pieniądze od obywateli Ukrainy i UE. Może ona zdecydować o dalszym pełnieniu funkcji przez Prokuratora Generalnego Krawczenkę, którego dane biograficzne odpowiadają markerom osoby o pseudonimie „Szef” na nagraniach NABU, choć formalnie nie został on publicznie wskazany ani podejrzany. Operacja testuje także gotowość ukraińskich organów antykorupcyjnych — NABU i SAP — do prowadzenia postępowań wobec najwyższych szczebli prokuratury.
Co się stało
4 września NABU i Specjalizowana Prokuratura Antykorupcyjna ogłosiły „operację Kartagina” — postępowanie wymierzone w organizację przestępczą, którą miał stworzyć i kierować w połowie 2025 roku urzędnik jednego z departamentów Biura Prokuratora Generalnego. Według śledczych uczestnicy systematycznie otrzymywali łapówki od oszukańczych call center w zamian za brak przeciwdziałania ich działalności; call center masowo oszukiwały obywateli Ukrainy i cudzoziemców. Śledczy udokumentowali ponad 20 mln UAH wydanych na nieruchomości, biżuterię i cenne ruchomości, ponad 10 mln UAH ulokowanych na rachunkach osób powiązanych jako legalne dochody oraz nieruchomość w Karpatach wartą co najmniej 12 mln UAH nabytej przez organizatora. W nocy z 4 na 5 września detektywi NABU przeszukali pomieszczenia służbowe Prokuratora Generalnego Krawczenki, jego pierwszej zastępczyni Wdowyczenko oraz innych pracowników; według źródeł medialnych przeszukano także pomieszczenia szefa Odeskiej OWA Ołeha Kipiera. Według doniesień medialnych zatrzymano Serhija Kropywę, zastępcę szefa Departamentu Współpracy Międzynarodowej OPG, figurującego na nagraniach pod pseudonimem „Kanclerz”. 6 września Wyższy Sąd Antykorupcyjny (WAKS) zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania do 2 listopada z alternatywną kaucją 120 mln UAH. Biuro Prokuratora Generalnego potwierdziło przeszukania, ale twierdzi, że detektywi uzyskali dostęp do materiałów z innych postępowań niezwiązanych ze sprawą call center — w tym dotyczących ewentualnych nieprawidłowości wśród osób powiązanych z kierownictwem SAP — i domaga się prawnej oceny zakresu tego dostępu. Krawczenko publicznie zaprzeczył jakimkolwiek związkom z ochranianiem call center, zawiesił pracownika OPG figurującego w sprawie i polecił przygotować jego zwolnienie, zlecił kontrolę Departamentu Współpracy Międzynarodowej oraz jednostki ds. cyberprzestępczości i badania poligraficzne dla pracowników zaangażowanych w sprawy call center. Sprawa kwalifikowana jest wstępnie z art. 255 (udział w organizacji przestępczej) i art. 209 (pranie pieniędzy) Kodeksu karnego Ukrainy; grozi za nie do 15 lat pozbawienia wolności.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie źródła w zestawie są ukraińskie, a relacje koncentrują się na instytucjach krajowych: NABU, SAP, Biurze Prokuratora Generalnego, Wyższym Sądzie Antykorupcyjnym (WAKS), Państwowej Służbie Skarbowej, Urzędzie Prezydenta i frakcji Sługa Narodu. Ukraińskie media szeroko opisują kontrę Biura Prokuratora Generalnego wobec NABU: zarzuty, że podczas nocnych przeszukań detektywi mogli przekroczyć zakres zezwolenia sądowego, argument, że uzasadnienie sądu opierało się na rozmowach o charakterze domowym, oraz żądanie prawnej oceny skali przeszukań. Równolegle media — Ukraińska Prawda, ZN.UA i Bihus.Info — publikują szczegóły śledztwa: markerki wskazujące na Krawczenkę jako „Szefa”, dom w Kozyn, rolę Kropywy w koordynacji spraw osobistych Krawczenki, rzekome ustalenia między Krawczenką a Arałamiją oraz doniesienia o jego „zaginięciu” — w tym twierdzenia, których wymienieni urzędnicy publicznie nie potwierdzili. Szeroko cytowane są statystyki Krawczenki z ostatnich 12 miesięcy (ponad 1050 przeszukań, ok. 340 zlikwidowanych call center, ponad 5000 stanowisk operatorskich, 147 postępowań, ponad 183 podejrzanych, 93 akty oskarżenia), a także jego deklaracja, że nie ustąpi sam, ale uczyni to na prośbę prezydenta i Rady Najwyższej.
W czym relacje się różnią
Wiele kluczowych kwestii pozostaje spornych między źródłami. Ukraińska Prawda i ZN.UA pisały o „zaginięciu” Krawczenki po rozpoczęciu operacji Kartagina oraz o jego pobycie w klinice Dobrobut; Biuro Prokuratora Generalnego, sam Krawczenko i sieć klinik Dobrobut stanowczo temu zaprzeczyli. NABU nie wymieniło publicznie Krawczenki jako „Szefa” ani nie postawiło mu zarzutów, choć znaczniki biograficzne (dawny szef Państwowej Służby Skarbowej, imię ojcowskie „Andrijowycz”) mu odpowiadają; Krawczenko publicznie zaprzecza jakimkolwiek związkom z ochranianiem call center. Biuro Prokuratora Generalnego twierdzi, że detektywi NABU uzyskali dostęp do materiałów postępowań niezwiązanych ze sprawą call center, w tym dotyczących ewentualnych nieprawidłowości wśród osób powiązanych z kierownictwem SAP, i domaga się prawnej oceny zakresu tego dostępu — NABU i SAP publicznie nie odniosły się do tego zarzutu. Kwoty ujawnionych środków różnią się w zależności od źródła: większość publikacji podaje ponad 20 mln UAH na nieruchomości i kosztownościach, ponad 10 mln UAH na rachunkach powiązanych osób oraz co najmniej 12 mln UAH za nieruchomość w Karpatach; jedno ze źródeł mówi o łącznie ponad 30 mln UAH, a posiedzenie WAKS w sprawie Kropywy przytoczyło odrębną kwotę 89,9 mln UAH dotyczącą dwóch epizodów. Źródła Ukraińskiej Prawdy twierdziły, że prezydent Zełeński był gotów wystąpić o dymisję Krawczenki, ale odwiódł go od tego szef frakcji Sługa Narodu Dawyd Arałamija — ani Kancelaria Prezydenta, ani Arałamija publicznie tego nie potwierdzili; sam Krawczenko mówił, że nie zamierza ustępować, ale zrobi to na prośbę prezydenta i Rady Najwyższej.
Kontekst
NABU i SAP to główne ukraińskie instytucje antykorupcyjne. Operacja „Kartagina” dotyczy zarzutów, że sieć oszukańczych call center działających w Ukrainie — wyłudzających pieniądze od obywateli Ukrainy i cudzoziemców, w tym obywateli UE i Wielkiej Brytanii — była ochraniana przez urzędników Biura Prokuratora Generalnego w zamian za systematyczne łapówki. Prokurator Generalny Rusłan Krawczenko kierował wcześniej Państwową Służbą Skarbową od grudnia 2024 do czerwca 2025 roku, zanim został Prokuratorem Generalnym; na nagraniach NABU osoba o pseudonimie „Szef” jest opisywana jako były szef Państwowej Służby Skarbowej zwracany po imieniu ojcowskim „Andrijowycz”, co odpowiada markerom Krawczenki — choć NABU nie wymieniło go publicznie i nie postawiło mu zarzutów. Według NABU w Ukrainie może działać około 2 tys. oszukańczych call center; śledztwo koncentruje się na tym, jak rzekome „jedno okienko” miesięcznych opłat za ochronę miało być rozdzielane między kilka służb i organów ścigania.