Ukraina uruchomiła format „Karpaty Ósemka”; Węgry odmówiły udziału
Ukraina zainaugurowała 18 września format współpracy regionalnej „Karpaty Ósemka” (C8) podczas szczytu w Bukowelu, grupujący Ukrainę, Rumunię, Serbię, Polskę, Słowację, Czechy, Austrię i UE. Węgry odmówiły przystąpienia — premier Péter Magyar publicznie odrzucił zaproszenie, co wywołało wymianę zdań z ministrem spraw zagranicznych Ukrainy. Szczyt zaowocował konkretnymi ustaleniami, w tym powołaniem „Koalicji Kolejowej” dla Ukrzaliznytsi oraz portfelem inwestycyjnym o wartości około 40 mld euro.
Najważniejsze
- Szczyt „Karpaty Ósemka” odbył się w Bukowelu w dniach 18–19 września (niektóre źródła podają 18–20 września, obejmujące także Hutę).
- Format C8, zainicjowany przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, grupuje Ukrainę, Rumunię, Serbię, Polskę, Słowację, Czechy, Austrię i UE.
- Premier Węgier Péter Magyar oświadczył w parlamencie 21 września, że Węgry otrzymały zaproszenie, ale odmówiły z „poważnych powodów”; nie sprecyzował jakich.
- Końcową deklarację podpisały Ukraina, Austria, Polska, Rumunia, Serbia i Słowacja; Węgry nie podpisały i były reprezentowane jedynie przez zastępcę ambasadora w Kijowie.
- Na szczycie ogłoszono powstanie „Koalicji Kolejowej” na rzecz Ukrzaliznytsi, a Bank Światowy zatwierdził 100 mln USD z funduszu RELINC na zakup używanych lokomotyw; EBOR zgodził się na 130 mln euro w ramach UZ Energy.
- Portfel inwestycyjny szczytu obejmował około 95 projektów wartych ok. 40 mld euro, z 50 umowami o wartości ponad 1 mld euro gotowymi do podpisania.
- 20 września Naftohaz podpisał memorandum z węgierskim MOL w sprawie budowy magazynów paliw na terytorium Węgier; Magyar oświadczył, że MOL działał bez zgody rządu i nie dojdzie do budowy.
Dlaczego to ważne
Format C8 to inicjatywa regionalna wymyślona przez Ukrainę, która ma zakotwiczyć Kijów jako lidera, a nie odbiorcę współpracy europejskiej w regionie Karpat — obejmując bezpieczeństwo, energetykę, logistykę i projekty transgraniczne. Odmowa Węgier, mimo zmiany rządu z Viktora Orbána na Pétera Magyara, sygnalizuje utrzymujące się tarcia Budapeszt–Kijów i komplikuje wysiłki Ukrainy, by pokazać C8 jako jednolity blok regionalny. Jednocześnie szczyt przyniósł konkretne rezultaty: „Koalicję Kolejową” dla Ukrzaliznytsi, finansowanie Banku Światowego i EBOR na lokomotywy i odporność energetyczną oraz portfel inwestycyjny o wartości około 40 mld euro.
Co się stało
Prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił 18 września powstanie formatu współpracy „Karpaty Ósemka” (C8), grupującego Ukrainę, Rumunię, Serbię, Polskę, Słowację, Czechy, Austrię i UE. Pierwszy szczyt odbył się w Bukowelu w dniach 18–19 września (część źródeł podaje 18–20 września w Hucie i Bukowelu, obwód iwanofrankowski); uczestniczyli w nim prezydent, kierownictwo Biura Prezydenta, niemal cały ukraiński rząd oraz partnerzy międzynarodowi i biznes. Węgry nie przystąpiły — 21 września premier Péter Magyar oświadczył w parlamencie, że Budapeszt otrzymał zaproszenie, ale odmówił z „poważnych przyczyn”, nie podając jakich; Węgry reprezentował jedynie zastępca ambasadora w Kijowie. Podczas szczytu uzgodniono powstanie „Koalicji Kolejowej” na rzecz Ukrzaliznytsi (obok „Koalicji Chętnych” i „Koalicji Zdolności”) — Bank Światowy zatwierdził 100 mln USD z funduszu RELINC na zakup używanych lokomotyw, a EBOR zgodził się na 130 mln euro w ramach UZ Energy na potrzeby energetyczne kolei. Zaprezentowano wspólny portfel inwestycyjny około 95 projektów wartych ok. 40 mld euro z 50 umowami gotowymi do podpisania o wartości ponad 1 mld euro. 20 września Naftohaz podpisał memorandum z węgierskim MOL w sprawie magazynów paliw na terytorium Węgier; tego samego dnia Magyar wysłał SMS do prezesa MOL Zsolta Hernádiego, twierdząc, że spółka działała bez zgody rządu, i zapowiadając, że magazyn nie powstanie.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media akcentują merytoryczne rezultaty szczytu — „Koalicję Kolejową” dla Ukrzaliznytsi, grant 100 mln USD z Banku Światowego (RELINC) na lokomotywy, 130 mln euro z EBOR w ramach UZ Energy oraz portfel inwestycyjny ok. 40 mld euro z umowami o wartości ponad 1 mld euro gotowymi do podpisania. Odmowę Węgier przedstawia się jako kontynuację polityki blokady z czasów Viktora Orbána: minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha nazwał wypowiedzi Magyara „bezpodstawnie konfrontacyjnymi” i stwierdził, że „choć Viktor Orbán odszedł, jego polityka blokowania i izolacjonizmu nadal kwitnie”. W ramce podkreśla się, że to Ukraina jest inicjatorem C8 i pozycjonuje się jako lider organizujący wspólne projekty gospodarcze, energetyczne i transgraniczne z partnerami europejskimi.
W czym relacje się różnią
Daty szczytu C8 różnią się między źródłami: większość podaje 18–19 września, część — 18–20 września z rozszerzeniem na Hutę w obwodzie iwanofrankowskim. Rozbieżne jest też tłumaczenie sformułowania Magyara o odmowie: niektóre źródła przytaczają „dobre powody” („хороші причини”), inne — „poważne powody” („поважні причини”). Status Węgier pozostawał niejasny w pierwszych doniesieniach: Zełenski początkowo wymienił Węgry wśród członków C8, ale Budapeszt publicznie potwierdził odmowę, a deklarację końcową podpisało tylko sześć krajów — bez Węgier.
Kontekst
W maju Péter Magyar zastąpił Viktora Orbána na stanowisku premiera Węgier, jednak Ukraina wskazuje, że Budapeszt nie zrezygnował z zakupu rosyjskich surowców energetycznych i wciąż podejmuje temat węgierskiej mniejszości na Zakarpaciu w kontekście akcesji Ukrainy do UE. Ukraina uczestniczy już w formatach „Koalicji Chętnych” i „Koalicji Zdolności”; „Koalicja Kolejowa” ma być trzecim, branżowym formatem. Od początku pełnoskalowej inwazji uszkodzonych zostało 533 lokomotyw Ukrzaliznytsi i 75 lokomotyw prywatnych przedsiębiorstw przemysłowych — podał minister infrastruktury Mykoła Kałasznyk.