Zełenski uruchomił format «Karpaty Osiem» (C8) — pierwszy szczyt w Bukowelu
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił 18 września powstanie nowego formatu współpracy regionalnej «Karpaty Osiem» (C8), który łączy Ukrainę, Rumunię, Serbię, Polskę, Słowację, Czechy, Austrię, Węgry i UE. Pierwszy szczyt odbywa się 18–20 września w Bukowelu w obwodzie iwanofrankowskim; podpisano deklarację o corocznych spotkaniach, ogłoszono wspólny portfel inwestycyjny obejmujący około 95 projektów o wartości ok. 40 mld euro i ponad 50 umów wartych ponad 1 mld euro, a Polska ogłosiła przystąpienie do koalicji antybalistycznej.
Najważniejsze
- 18 września w Bukowelu (obwód iwanofrankowski) rozpoczął się pierwszy szczyt nowego formatu «Karpaty Osiem» (C8) ogłoszonego przez prezydenta Zełenskiego.
- W skład C8 wchodzą Ukraina, Rumunia, Serbia, Polska, Słowacja, Czechy, Austria i Węgry, a także UE.
- Na szczycie podpisano deklarację ustanawiającą Inicjatywę Integracji Karpackiej i przewidującą organizację szczytów co roku.
- Na szczycie przedstawiono wspólny portfel 95 projektów inwestycyjnych o wartości ok. 40 mld euro i przygotowano ponad 50 umów wartych ponad 1 mld euro; ok. połowa portfela to projekty energetyczne, w tym proponowany klaster wiatrowy o mocy 1,5 GW.
- Na szczyt przybyli prezydenci Serbii (Aleksandar Vučić) i Rumunii (Nicușor Dan) oraz premier Polski Donald Tusk; Zełenski odbył z każdym z nich dwustronne rozmowy.
- Donald Tusk ogłosił na szczycie przystąpienie Polski do koalicji antybalistycznej, której celem jest stworzenie wspólnego europejskiego systemu obrony przeciwrakietowej.
- Premier Słowacji Robert Fico nie przyjechał do Bukowelu — według doniesień mediów z powodu choroby; Słowację reprezentował przedstawiciel niższego szczebla (źródła różnią się, czy był to minister spraw wewnętrznych Matúš Šutaj Eštok, czy sekretarz stanu MSZ Marek Eštok).
Dlaczego to ważne
Format «Karpaty Osiem» to nowa inicjatywa regionalna pod przywództwem Ukrainy, która po raz pierwszy zbiera przy jednym stole wszystkie państwa karpackie (wraz z UE) wokół wspólnych projektów w dziedzinie bezpieczeństwa, energetyki i logistyki transgranicznej. Szczyt w Bukowelu przyniósł Ukrainie konkretne efekty: pakiet inwestycyjny wart ok. 40 mld euro, ponad 50 umów o wartości ponad 1 mld euro i przystąpienie Polski do koalicji antybalistycznej, a także dwustronne spotkania Zełenskiego z prezydentami Serbii i Rumunii oraz z premierem Polski.
Co się stało
18 września w Bukowelu (obwód iwanofrankowski) prezydent Wołodymyr Zełenski oficjalnie uruchomił format współpracy «Karpaty Osiem» (C8), skupiający Ukrainę, Rumunię, Serbię, Polskę, Słowację, Czechy, Austrię, Węgry i UE. Szczyt zaplanowano na 18–20 września, a jego stronami towarzyszącymi są Karpackie Forum Gospodarcze, Forum Młodzieży oraz spotkania samorządowców poświęcone kulturze i ochronie przyrody.
W pierwszym dniu podpisano deklarację ustanawiającą Karpacką Inicjatywę Integracyjną jako platformę koordynacji działań na rzecz pogłębienia integracji europejskiej; dokument przewiduje organizację szczytów co roku, współpracę w zakresie bezpieczeństwa, odporności energetycznej, logistyki transgranicznej, modernizacji infrastruktury krytycznej, ochrony bioróżnorodności Karpat oraz wsparcia i reintegracji ukraińskich weteranów.
Na Karpackim Forum Gospodarczym osiem krajów przedstawiło wspólny portfel 95 projektów inwestycyjnych o łącznej wartości ok. 40 mld euro; do podpisu przygotowano ponad 50 umów handlowych i inwestycyjnych wartych ponad 1 mld euro. Według Zełenskiego ok. połowa portfela to projekty energetyczne — fotowoltaika, wiatr, magazynowanie energii, nowe interkonektory i podziemne magazyny gazu — a osobną propozycją jest Karpacki Klaster Wiatrowy o mocy 1,5 GW, który miałby zmienić Karpaty z regionu tranzytowego w dostawcę energii dla UE.
Na szczyt przybyli prezydent Serbii Aleksandar Vučić, prezydent Rumunii Nicușor Dan i premier Polski Donald Tusk; premier Słowacji Robert Fico odwołał przyjazd (według doniesień z powodu choroby) i Słowację reprezentował przedstawiciel niższego szczebla. Zełenski odbył z każdym z przybyłych liderów dwustronne rozmowy: z Vučiciem o integracji europejskiej obu krajów i sytuacji z rosyjskimi uderzeniami, z Danem o programie SAFE, współprodukcji dronów, infrastrukturze, kwestiach humanitarnych i bezpieczeństwie Morza Czarnego, a z Tuskiem o jedności, zakończeniu wojny, nowym polskim pakiecie pomocy i rozwoju inicjatywy karpackiej.
Tusk ogłosił na szczycie, że Polska przystąpiła do koalicji antybalistycznej — formatu zapowiedzianego w Paryżu w lipcu, który wcześniej obejmował 10 państw europejskich (Danię, Francję, Niemcy, Włochy, Norwegię, Hiszpanię, Szwecję, Wielką Brytanię, Holandię) oraz Ukrainę — i że z Zełenskim uzgodniono formy oraz ramy współpracy. Premier podkreślał, że Polska wspiera członkostwo Ukrainy w UE i ekspercko-technicznie pomaga w procesie akcesyjnym; według niego łączne gospodarki krajów karpackich to 3,4 bln dolarów i 136 mln konsumentów.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media i agencje (Ukraińska Prawda, Europejska Prawda, Suspilne, Ukrinform, RBC-Ukraina, Interfax-Ukraina, ZN.UA, hromadske i inne) przedstawiają szczyt przede wszystkim jako własną inicjatywę dyplomatyczną prezydenta Zełenskiego. Centralnym elementem narracji są konkrety gospodarcze — portfele inwestycyjne, wartość 95 projektów za ok. 40 mld euro, ponad 50 umów o wartości ponad 1 mld euro, projekty energetyczne i propozycja klastra wiatrowego 1,5 GW — oraz poprawa relacji z sąsiadami: dwustronne spotkania z prezydentami Serbii i Rumunii i premierem Polski. Źródła akcentują też, że C8 ma być „jeszcze jednym silnym elementem interakcji na poziomie UE” i podkreślają zapisy deklaracji o wsparciu i reintegracji ukraińskich weteranów. Wśród materiałów pojawia się również krytyczny głos byłego ambasadora Wałerija Czałyja, który wskazuje na pokrywanie się C8 z istniejącą od 2006 roku Inicjatywą Karpacką, Central European Initiative, Bukaresztańską Dziewiątką i innymi formatami, oraz wątpliwości co do bezpieczeństwa i efektywności nowego ugrupowania; zwraca też uwagę, że na szczyt przybyła duża delegacja rządu i parlamentu zamiast pracować nad łataniem dziury budżetowej.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w czterech kwestiach. Po pierwsze, kto reprezentował Słowację na szczycie w zastępstwie chorego premiera Roberta Fico: część wskazuje ministra spraw wewnętrznych Matúša Šutaja Eštoka, część — sekretarza stanu w MSZ Marka Eštoka. Po drugie, liczba uczestników ekonomicznej części szczytu: podawane są wartości ok. 500 lub ok. 550 przedstawicieli biznesu. Po trzecie, łączna wartość portfela inwestycyjnego waha się od ok. 40 mld euro do ponad 42,5 mld euro (z czego ok. 8 mld euro przypada na ukraińskie Karpaty). Po czwarte, wartość podpisanych umów podawana jest raz jako 1 mld euro, raz jako 1 mld dolarów.
Kontekst
Zanim powstał C8, kraje karpackie od ponad 20 lat współpracowały w ramach Inicjatywy Karpackiej, która obowiązuje od 4 stycznia 2006 r. — były ambasador Wałerij Czalyj podkreśla, że skład uczestników obu formatów jest niemal identyczny i że istnieją też inne pokrywające się struktury: Strategia UE dla Regionu Dunaju, Euroregion Karpacki, Via Carpatia, Inicjatywa Środkowoeuropejska (w której Ukraina uczestniczy od 1996 r.) oraz Bukaresztańska Dziewiątka (B9) — format bezpieczeństwa na wschodniej flance NATO obejmujący Polskę, Rumunię, Bułgarię, Estonię, Łotwę, Litwę, Słowację, Czechy i Węgry. Koalicja antybalistyczna, do której Polska dołączyła na szczycie, została zapowiedziana w Paryżu w lipcu i wcześniej liczyła 10 państw europejskich oraz Ukrainę. Zarówno Ukraina, jak i Serbia są krajami kandydującymi do UE, a inicjatywa ma być — według deklaracji — narzędziem wspierającym stopniową integrację. Tłem bezpieczeństwa szczytu były wydarzenia 17–18 września: rosyjski dron uderzeniowy spadł w okolicach przejścia granicznego Jahodyn-Dorohusk, a lotniska w Rzeszowie i Lublinie zawiesiły operacje trzeci dzień z rzędu z powodu rosyjskich środków rażenia w przestrzeni powietrznej nad zachodnią Ukrainą.