Komisja Europejska proponuje „stopniową integrację” rynku wewnętrznego dla krajów kandydujących
Komisja Europejska przygotowała projekt, który przewiduje stopniowe włączanie krajów kandydujących do jednolitego rynku UE — w tym niezakłócony handel i dostęp do programów badawczych — jeszcze w trakcie procedury akcesyjnej. Priorytetowe „mapy drogowe” mają otrzymać Ukraina, Mołdawia, Albania i Czarnogóra, a dostęp do rynku i wrażliwych sektorów będzie uzależniony od poparcia celów polityki zagranicznej UE i od niewpuszczania kluczowych technologii do państw wrogich.
Najważniejsze
- Komisja Europejska przygotowała projekt modelu „stopniowej integracji” (gradual integration) w polityce rozszerzenia.
- Dokument opracował zespół pod kierunkiem głównego doradcy przewodniczącej Komisji Alexandra Adama, byłego współpracownika prezydenta Francji Emmanuela Macrona.
- Priorytetowe „mapy drogowe” dla przyspieszenia zbliżania mają otrzymać Ukraina, Mołdawia, Albania i Czarnogóra; proces pozostałych kandydatów — Macedonii Północnej, Kosowa, Bośni i Hercegowiny, Serbii oraz Turcji — jest opóźniany.
- Dostęp do jednolitego rynku i sektorów wrażliwych (półprzewodniki, sztuczna inteligencja, technologie kwantowe, biotechnologia, kosmos) będzie zależał od współpracy w zakresie kontroli inwestycji zagranicznych, kontroli eksportu, egzekwowania sankcji UE i ochrony technologii krytycznych.
- W razie naruszenia zobowiązań lub odwrotu w demokracji i praworządności dostęp do rynku UE może zostać zawieszony lub cofnięty.
- Komisja proponuje uproszczenie procedur decyzyjnych w UE poprzez częstsze stosowanie klauzul pomostowych (passerelle clauses), pozwalających na podejmowanie decyzji większością kwalifikowaną zamiast jednomyślności — m.in. w sprawie sankcji i misji cywilnych.
- Projekt reformy zostanie przedstawiony kierownictwu UE 6 października; szczegóły omówią przywódcy państw UE na szczycie w Brukseli 15–16 października.
Dlaczego to ważne
Projekt oznacza zasadnicze przemyślenie polityki rozszerzenia po ponad dekadzie bez nowych członków — od przystąpienia Chorwacji w 2013 roku. Ukraina — obok Mołdawii, Albanii i Czarnogóry — otrzymuje szybszą ścieżkę dostępu do jednolitego rynku niż pełne członkostwo. Korzyści ekonomiczne są jednak warunkowane poparciem celów polityki zagranicznej UE oraz ochroną technologii krytycznych przed wyciekiem do państw wrogich — w dokumencie wymienionych wprost Rosja i Chiny. Reformy wewnętrzne UE, w tym częstsze głosowanie większością kwalifikowaną, mają ograniczyć możliwość blokowania decyzji przez pojedyncze państwa członkowskie — w kontekście podaje się przykład Węgier pod rządami Viktora Orbána. Wyznacza to konkretny harmonogram polityczny: formalna prezentacja 6 października, dyskusja przywódców UE na szczycie w Brukseli 15–16 października.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskojęzyczne media (Європейська правда, Українська правда, Укрінформ, Суспільне, НВ, ZN.UA, Радієвацій Свобода, Бабель) budują swoje narrację wokół projektu Politico z tego opisu przez Європейська правда. Nagłówki ujmują sprawę jako „otwarcie rynku UE” dla krajów kandydujących, podkreślając warunkowość związaną z przeciwdziałaniem „wrogim państwom” (w domyśle przede wszystkim Rosji i Chinom) i ochroną technologii krytycznych. Dla Ukrainy wskazywane są odrębne tory integracji: przemysł obronny, cyberbezpieczeństwo (ENISA), mobilność wojskowa, synchronizacja sieci energetycznej, sieci TEN-T/TEN-E, program Horizon Europe, system handlu emisjami oraz umowy ACAA. Ukraińska narracja łączy reformę z postępem Ukrainy na ścieżce do członkostwa i jednocześnie z przezwyciężaniem praktyki wetowania wewnątrz UE.
Kontekst
Ukraina i Mołdawia otrzymały status kandydata do UE w czerwcu 2022 roku; Rada Europejska w grudniu 2023 roku zdecydowała o otwarciu negocjacji akcesyjnych z obydwoma krajami. Komisja Europejska formalnie otworzyła negocjacje w 2024 roku, a oba kraje kontynuują otwieranie kolejnych klastrów negocjacyjnych. Czarnogóra jest wskazywana jako spodziewany następny członek UE, potencjalnie jako 28. państwo członkowskie w 2028 roku za prezydencji irlandzkiej. Ukraina i Mołdawia już uczestniczą w unijnym systemie „Roaming jak w domu”, a Komisja podaje synchronizację ich sieci elektroenergetycznych z europejską siecią jako przykład udanej stopniowej integracji.