Komisja Europejska zaproponuje reformę omijającą weta państw członkowskich przy rozszerzeniu UE
Komisja Europejska przygotowuje pakiet reform, który ma odebrać pojedynczym krajom UE możliwość blokowania rozszerzenia Unii. Prezentacja planu prezydentki Ursuli von der Leyen zapowiedziana jest na przyszły tydzień; reforma ma przygotować UE do powiększenia ponad 30 członków i może przyspieszyć akcesję m.in. Ukrainy.
Najważniejsze
- Reforma ma wykorzystać klauzule pomostowe (passerelle clauses) zastępujące jednomyślność głosowaniem kwalifikowaną większością na wielu etapach procesu akcesyjnego.
- Start i finał rozmów akcesyjnych nadal wymagałyby jednomyślności wszystkich 27 państw.
- Kwalifikowaną większość (15 państw obejmujących co najmniej 65% populacji UE; źródła podają też wariant dwóch trzecich populacji) proponuje się rozszerzyć na sankcje, prawa człowieka, obronę i bezpieczeństwo oraz unikanie opodatkowania.
- Dla państw niechcących tracić prawo weta przewidziano „hamulec awaryjny” w przypadku zagrożenia „żywotnych interesów narodowych”.
- Pakiet obejmuje ponad 10-letni okres próbny dla nowych członków, możliwość pozbawienia ich prawa głosu w Radzie UE i kary za odchodzenie od standardów demokratycznych.
- Cztery kandydujące państwa – Czarnogóra, Ukraina, Mołdawia i Albania – mają otrzymać mapy drogowe do członkostwa.
- Przyjęcie samej reformy wymaga jednomyślnej zgody wszystkich 27 państw członkowskich; spodziewany jest opór części z nich.
Dlaczego to ważne
Reforma bezpośrednio ograniczałaby możliwość zatrzymywania akcesji Ukrainy przez jedno państwo członkowskie na etapach pośrednich, choć otwarcie i zakończenie negocjacji nadal wymagałoby jednomyślności. To opisywana jako największa od dekady zmiana wewnętrznego funkcjonowania UE, rozszerzająca głosowanie kwalifikowaną większością na newralgiczne obszary, w tym sankcje, prawa człowieka oraz obronę i bezpieczeństwo.
Co się stało
Komisja Europejska, której prezydentka Ursula von der Leyen zaprezentuje plan w przyszłym tygodniu, przygotowuje pakiet reform wykorzystujących klauzule pomostowe. Na wielu etapach pośrednich procesu akcesyjnego jednomyślność 27 państw miałaby zostać zastąpiona głosowaniem kwalifikowaną większością – według dokumentów 15 państw reprezentujących co najmniej 65% populacji UE (część źródeł podaje wariant dwóch trzecich populacji). Reforma nie wymaga zmian traktatu lizbońskiego, ale jej przyjęcie nadal wymaga jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich.
Kwalifikowaną większość proponuje się rozszerzyć na sankcje, prawa człowieka, obronę i bezpieczeństwo oraz zwalczanie uchylania się od opodatkowania. Dla państw obawiających się utraty prawa weta przewidziano „hamulec awaryjny” w sytuacji zagrożenia „żywotnych interesów narodowych”. Reforma ma przygotować UE do powiększenia ponad 30 członków i może przyspieszyć akcesję Ukrainy, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Albanii.
Pakiet przewiduje też ponad 10-letni okres próbny dla nowych członków pod wzmocnionym nadzorem Brukseli, obowiązek przystąpienia do Prokuratury Europejskiej jeszcze przed akcesją, a także możliwość pozbawienia nowych członków prawa głosu w Radzie UE i nałożenia kar za odstępstwo od standardów demokratycznych i sądowych.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie źródła materiału to ukraińskojęzyczne redakcje, które koncentrują uwagę na wpływie reformy na ścieżkę akcesji Ukrainy oraz na obejściu wet narodowych. Ukraińskie raporty mocniej akcentują rolę komisarz ds. rozszerzenia Marty Kos, ocenę Komisji, że Ukraina i Mołdawia są gotowe do otwarcia wszystkich klastrów negocjacyjnych (z zastrzeżeniem, że tempo zależy od prezydencji w Radzie UE i państw członkowskich), a także propozycję stopniowej integracji z jednolitym rynkiem – w tym dostępu do programów badawczych oraz współpracy w półprzewodnikach, technologiach kwantowych, biotechnologii, sztucznej inteligencji i sektorze kosmicznym. Wskazują też, że reforma jest kierowana przez głównego doradcę prezydentki Komisji Alexandra Adama, byłego współpracownika prezydenta Francji Emmanuela Macrona.
W czym relacje się różnią
W materiałach pojawiają się dwie definicje progu kwalifikowanej większości: 15 państw obejmujących co najmniej 65% populacji UE oraz 15 państw reprezentujących dwie trzecie populacji bloku.
Kontekst
UE nie przyjęła nowego członka od czasu przystąpienia Chorwacji w 2013 roku. W czerwcu grupa pięciu państw, w tym Niemcy i Francja, zaproponowały tymczasowe ograniczenie prawa głosu nowych członków. Komisja przesunęła na 6 października prezentację szerszej oceny wpływu rozszerzenia na kluczowe polityki UE. Cztery kraje uznawane za liderów integracji – Czarnogóra, Ukraina, Mołdawia i Albania – mają otrzymać mapy drogowe do członkostwa; proces Macedonii Północnej, Kosowa, Bośni i Hercegowiny, Serbii i Turcji jest opisywany jako przeciągający się. Pakiet przewiduje też ponad 10-letni okres próbny pod wzmocnionym nadzorem oraz obowiązek przystąpienia do Prokuratury Europejskiej jeszcze przed akcesją.