Wenecka komisja krytykuje ukraiński projekt ustawy o odnowieniu Kwalifikacyjnej Komisji Sędziów
Wenecka komisja wraz z Dyrekcją Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy wydała 25 września pilną opinię o rządowym projekcie ustawy nr 16018-1 dotyczącym wyboru członków Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów (WKKS) i Wysokiej Rady Sprawiedliwości. Komisja uznała, że mechanizm przewidziany w projekcie zachowuje jedynie formę, a nie treść zobowiązań integracyjnych Ukrainy z UE. Tymczasem w czerwcu 2027 r. wygasają mandaty niemal całego obecnego składu WKKS, a Ukrainie wciąż brakuje ustawy pozwalającej rozpocząć dobór nowych członków.
Najważniejsze
- Mandaty niemal całego obecnego składu Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów (WKKS) wygasają w czerwcu 2027 r.
- Pod koniec września 2026 r. na Ukrainie nie ma jeszcze ustawy umożliwiającej rozpoczęcie naboru nowych członków WKKS
- 25 września Wenecka komisja i Dyrekcja Generalna Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy opublikowały pilną opinię o rządowym projekcie ustawy nr 16018-1
- Wenecka komisja stwierdziła, że obecny projekt zachowuje „formę, ale nie treść" zobowiązań integracyjnych Ukrainy
- W grudniu 2025 r. UE wpisała powrót międzynarodowych ekspertów do komisji konkursowej jako jeden z dziesięciu priorytetów reform (plan Kaczka–Kos)
- Przyjęcie ustawy o powrocie międzynarodowych ekspertów jest wskaźnikiem w planie Ukraine Facility wartym około 130 mln euro
- Projekt został 10 lipca 2026 r. przekazany do Weneckiej komisji bez wcześniejszych konsultacji publicznych i parlamentarnych
Dlaczego to ważne
Bez nowej ustawy o doborze członków WKKS odnowienie tego organu stanie się niemożliwe po czerwcu 2027 r., co może zatrzymać całą reformę sądownictwa – warunek wstępny akcesji Ukrainy do UE. Powrót międzynarodowych ekspertów do komisji konkursowej został wpisany przez UE na listę priorytetów reform w ramach planu Kaczka–Kos, a jego realizacja jest powiązana z około 130 mln euro w planie Ukraine Facility. Jednocześnie Wenecka komisja wprost skrytykowała procedurę uchwalodawczą jako niespełniającą standardów prawidłowego stanowienia prawa.
Co się stało
25 września 2026 r. Wenecka komisja wraz z Dyrekcją Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy opublikowała pilną opinię o rządowym projekcie ustawy nr 16018-1, dotyczącym wyboru członków Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów i Wysokiej Rady Sprawiedliwości. Komisja uznała, że projekt zachowuje jedynie formę, a nie treść zobowiązań integracyjnych Ukrainy, oraz stwierdziła, że procedura legislacyjna „nie spełnia standardów prawidłowego stanowienia prawa". Jednocześnie poparła kluczowy element projektu – powierzenie odnowienia WKKS w 2027 r. komisji konkursowej, w skład której ponownie wejdą członkowie międzynarodowi – i podkreśliła, że udział ekspertów zagranicznych nie narusza suwerenności. W czerwcu 2027 r. wygasają mandaty niemal całego obecnego składu WKKS, a pod koniec września 2026 r. Ukraina nie ma jeszcze ustawy, która pozwoliłaby rozpocząć dobór nowych członków.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie źródła przedstawiają sprawę przez pryzmat presji ze strony UE i Weneckiej komisji, by wrócić do mechanizmu sprzed 2025 r. Podkreślają pilność wynikającą z wygaśnięcia mandatu WKKS w czerwcu 2027 r. oraz stawkę finansową związaną z planem Ukraine Facility. Wyeksponowana jest też krytyka proceduralna Weneckiej komisji – fakt, że projekt przekazano do Rady Europy bez wcześniejszych konsultacji publicznych i parlamentarnych – wpisana w szerszy obraz zastoju legislacyjnego wokół tej reformy.
Kontekst
Zgodnie z obowiązującym prawem przyszłe składy WKKS miałyby być powoływane wyłącznie przez organy krajowe, bez udziału ekspertów międzynarodowych. Pierwsza komisja konkursowa, która wybrała obecny skład WKKS w 2023 r., składała się z sześciu osób: trzech sędziów lub sędziów w stanie spoczynku ze Rady Sędziów i trzech ekspertów z organizacji międzynarodowych; jej kadencja wygasła 1 czerwca 2025 r. 18 czerwca 2025 r. przewodnicząca komitetu antykorupcyjnego Rady Najwyższej Anastasija Radina wraz z innymi deputowanymi zarejestrowała projekt ustawy nr 13382, mający przedłużyć udział ekspertów międzynarodowych, ale Rada Najwyższa nigdy go nie rozpatrzyła. Prawie 90 organizacji społeczeństwa obywatelskiego wezwało do zachowania ekspertów międzynarodowych w komisjach konkursowych. Rządowy projekt trafił do Weneckiej komisji 10 lipca 2026 r. za pośrednictwem ówczesnego wicepremiera Tarasa Kaczki, bez wcześniejszych konsultacji publicznych i parlamentarnych, po siedmiu miesiącach bezruchu w sprawie priorytetu unijnego.