Komisja Wenecka poparła udział ekspertów międzynarodowych w selekcji sędziów na Ukrainie
Komisja Wenecka i Dyrekcja Generalna ds. Praw Człowieka i Państwa Prawa Rady Europy przedstawiły opinię w sprawie projektu ustawy dotyczącego procedur wyboru członków Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów (WKK) i Wyższej Rady Sprawiedliwości Ukrainy. Komisja poparła zaplanowaną na 2027 r. niemal pełną wymianę składu WKK, utrzymanie międzynarodowego udziału w komisji konkursowej oraz szereg proponowanych rozwiązań, zgłaszając jednocześnie konkretne zastrzeżenia i rekomendacje.
Najważniejsze
- 10 lipca 2026 r. ówczesny wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Taras Kaczka zwrócił się do Komisji Weneckiej o pilną opinię.
- Komisja Wenecka poparła zaplanowaną na 2027 r. niemal pełną wymianę składu Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów.
- Komisja podkreśliła, że międzynarodowy udział w procesie selekcji nie narusza suwerenności Ukrainy.
- Komisja nie poparła wymogu posiadania obywatelstwa ukraińskiego przez jednego z międzynarodowych kandydatów i rekomenduje pozostawienie tej kwestii w gestii organizacji nominujących.
- Komisja skrytykowała automatyczne przekazywanie międzynarodowego miejsca organom ukraińskim w razie braku kandydatur i zaproponowała wydłużenie terminu lub udział neutralnego podmiotu.
- Komisja zaaprobowała m.in. zasadę głosowania nad integralnością, automatyczne powoływanie członków komisji konkursowej, sześciomiesięczny termin na ogłoszenie wyników oraz rozszerzenie kanałów składania dokumentów.
- Rozszerzenie udziału ekspertów międzynarodowych było częścią tzw. planu Kaczki-Kosa – 10 priorytetowych reform antykorupcyjnych i prawnych dla akcesji do UE.
Dlaczego to ważne
Opinia dotyczy reform organów selekcyjnych sądownictwa, które znajdują się na liście priorytetów Ukrainy w procesie akcesji do UE. Utrzymanie międzynarodowych ekspertów w komisji konkursowej jest powiązane z unijnymi benchmarkami reform i warunkami finansowania – w tym z odblokowaniem szacowanych 250–300 mln euro z programu Ukraine Facility, do czego przyczyniło się też niedawne powołanie 11 sędziów Wyższego Sądu Antykorupcyjnego i 5 sędziów jego Izby Apelacyjnej. Niemal pełna wymiana składu WKK zaplanowana na 2027 r. czyni ramy legislacyjne kwestią czasową.
Co się stało
Komisja Wenecka oraz Dyrekcja Generalna ds. Praw Człowieka i Państwa Prawa Rady Europy przedstawiły wspólny wniosek dotyczący ukraińskiego projektu ustawy o procedurach wyboru członków Wyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów (WKK) i Wyższej Rady Sprawiedliwości. Wniosek o pilną opinię złożył 10 lipca 2026 r. ówczesny wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Taras Kaczka.
Komisja przychyliła się do zaplanowanej na 2027 r. niemal pełnej wymiany składu WKK pod kierunkiem drugiego składu komisji konkursowej, którego członkowie są wysuwani na szczeblu międzynarodowym na czas określony, do czasu przywrócenia zwykłej krajowej procedury. Zatwierdziła utrzymanie zasady głosowania nad integralnością (dobroczestnist), reguły automatycznego powoływania członków komisji konkursowej, sześciomiesięcznego terminu na ogłoszenie wyników naboru do Wyższej Rady Sprawiedliwości, terminu zwoływania zjazdów i konferencji oraz rozszerzenia kanałów składania dokumentów. Komisja podkreśliła, że międzynarodowy udział w procesie selekcji nie narusza suwerenności Ukrainy.
Komisja zgłosiła też zastrzeżenia: nie poparła wymogu posiadania obywatelstwa ukraińskiego dla jednego z międzynarodowych kandydatów i rekomenduje pozostawienie tej kwestii w gestii organizacji nominujących; skrytykowała mechanizm automatycznego przekazywania międzynarodowego miejsca organom ukraińskim, gdy organizacje międzynarodowe nie zgłoszą kandydatów w wyznaczonym terminie, i zaproponowała wydłużenie terminu lub przewidzenie udziału neutralnego i etycznego podmiotu zachowującego międzynarodowy charakter kwoty. Rekomendowała także wpisanie do ustawy wymogów dla kandydatów i zasad niepołączalności członków komisji selekcyjnej, reguł konfliktu interesów, samowyłączenia i zastępstwa oraz wyczerpujących podstaw i procedury wcześniejszego zakończenia ich kadencji. Opinia wzywa do przejrzystego i inkluzywnego dialogu nad dopracowaniem projektu z udziałem władzy sądowniczej, środowisk prawniczych, akademickich i społeczeństwa obywatelskiego.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Oba ukraińskie źródła (Європейська правда i Українська правда) przedstawiają wniosek Komisji Weneckiej w pozytywnym tonie, podkreślając zatwierdzenie i poparcie celów projektu ustawy. Ukraińskie media wskazują opinię jako potwierdzenie słuszności utrzymania roli ekspertów międzynarodowych w procesie selekcji WKK i wpisują ją w agendę akcesji Ukrainy do UE.
Kontekst
Wniosek o pilną opinię złożył 10 lipca 2026 r. ówczesny wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Taras Kaczka. Rozszerzenie udziału ekspertów międzynarodowych w komisji konkursowej do WKK było częścią tak zwanego planu Kaczki-Kosa – dziesięciu priorytetowych reform w obszarze antykorupcji i państwa prawa, warunkujących akcesję do UE. Pod koniec sierpnia prezydent Wołodymyr Zełenski powołał 11 sędziów Wyższego Sądu Antykorupcyjnego i 5 sędziów jego Izby Apelacyjnej – krok powiązany z odblokowaniem szacowanych 250–300 mln euro z unijnego programu Ukraine Facility.