Projekt „Księga Katów Narodu Ukraińskiego" opublikował nazwiska 49 rosyjskich sędziów wojskowych

Dlaczego to ważne

Publikacja nazwisk rosyjskich sędziów wojskowych tworzy udokumentowaną podstawę do przyszłych mechanizmów pociągania do odpowiedzialności i stanowi dowód systematycznego charakteru sfabrykowanych wyroków wobec Ukraińców. Dokumentacja wzorca, w którym rozprawy sprowadzają się do formalności bez realnej obrony, podnosi poważne wątpliwości co do praworządności rosyjskiego wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących obywateli Ukrainy. Projekt łączy wyroki z systematycznymi torturami podczas śledztwa, poszerzając bazę dowodową nadużyć. Co najmniej 150 spraw pozostawało w toku przed wskazanymi sędziami w momencie publikacji, co pokazuje, że praktyka była kontynuowana.

Co się stało

Projekt śledczy „Księga Katów Narodu Ukraińskiego" opublikował nazwiska 49 rosyjskich sędziów wojskowych zaangażowanych w wydawanie sfabrykowanych wyroków skazujących obywateli Ukrainy od 2022 roku, w tym jeńców wojennych. Lista obejmuje 26 sędziów Południowego Okręgowego Sądu Wojskowego Rosji oraz 23 sędziów 2. Zachodniego Okręgowego Sądu Wojskowego Rosji.

Sędziowie Południowego Okręgowego Sądu Wojskowego w Rostowie nad Donem wydali od sierpnia 2022 roku co najmniej 128 wyroków skazujących wobec obywateli Ukrainy, w tym jeńców wojennych; łącznie od 2022 roku sąd ten skazał Ukraińców w 436 sprawach. Sędziowie 2. Zachodniego Okręgowego Sądu Wojskowego skazali w ten sam sposób 224 Ukraińców. W momencie publikacji co najmniej 150 spraw wciąż pozostawało w toku przed tymi sędziami, co wskazuje, że praktyka nie ustała.

Według projektu Ukraińców najczęściej skazywano na podstawie artykułów 205.3 („przeszkolenie w celu prowadzenia działalności terrorystycznej") i 205.4 („udział w społeczności terrorystycznej") rosyjskiego kodeksu karnego – pod artykułów tych sądawano zdecydowaną większość obrońców „Azowstali". Typowe wyroki to 13 i 18 lat pozbawienia wolności; w pojedynczych przypadkach orzeczono karę dożywocia.

Analiza wyroków wykazała, że rozprawy sądowe ograniczały się do dwóch formalnych półgodzinnych epizodów: odczytania aktu oskarżyci i ogłoszenia wyroku. Nie przeprowadzano realnego badania dowodów, przesłuchiwania świadków ani pełnoprawnej obrony. Według zeznań uwolnionych jeńców wojennych, fabrykowaniu spraw podczas wielogodzinnych przesłuchań towarzyszyły systematyczne tortury, w tym porażenia prądem, bicie, pozorowane egzezbrencje i przemoc seksualna. Po zakończeniu głównego etapu przygotowywania sprawy więźniowie sądawani przed Południowym Okręgowym Sądem Wojskowym byli przenoszeni do aresztu śledzowego nr 1 w Rostowie nad Donem, gdzie warunki były łagodniejsze – aby ukryć ślady tortur przed rozprawą.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie media (LB.ua, Ukraińska Prawda, Novynarnia) przedstawiają publikację jako udokumentowanie rosyjskich zbrodni sądowych. Ramowanie koncentruje się wokół projektu „Księga Katów Narodu Ukraińskiego" i przedstawia sędziów jako sprawców sfabrykowanych wyroków, podkreślając systematyczność tych praktyk. Szczególny nacisk położono na obrońców „Azowstali" i ukraińskich jeńców wojennych jako główne ofiary, eksponując ludzki wymiar tych wyroków oraz towarzyszące im tortury podczas śledztwa.

Kontekst

Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem wydał od 2022 roku 436 wyroków skazujących wobec obywateli Ukrainy, a 2. Zachodni Okręgowy Sąd Wojskowy – kolejne 224, według danych projektu. Ukraińców najczęściej skazywano na podstawie artykułów 205.3 i 205.4 rosyjskiego kodeksu karnego, dotyczących przestępstw o charakterze terrorystycznym; pod artykułów tych sądawano zdecydowaną większość obrońców „Azowstali". Typowe wyroki to 13 i 18 lat pozbawienia wolności, w pojedynczych przypadkach – kara dożywocia. Według szacunków byłych więźniów cytowanych przez projekt, jedynie około 30% przemocy podczas przesłuchań miało na celu wymuszenie konkretnych „przyznań się" – reszta służała zastraszaniu i „przygotowaniu" do rozmów ze śledczymi.