Трамп і Путін домовилися про постачання російського дизеля: Мелоні назвала угоду «дуже ризикованою»
9 жовтня президент США Дональд Трамп домовився з президентом Росії Володимиром Путіним про постачання російського дизельного пального на ринки США і світу. Мінфін США видав генеральну ліцензію №135, яка дозволяє імпорт до 7 квітня 2027 року. 11 жовтня Трамп оголосив про «енергетичне перемир'я», що стосувалося лише призупинення ударів по НПЗ в обох країнах. Прем'єр-міністерка Італії Джорджа Мелоні 14 жовтня назвала угоду «дуже ризикованим рішенням» і закликала ЄС призначити «авторитетного представника» для переговорів щодо війни Росії проти України. Група з 12 американських сенаторів зажадала скасування угоди.
Najważniejsze
- 9 жовтня Трамп і Путін домовилися по телефону про постачання понад 300 тис. тонн російського дизеля негайно, 500 тис. тонн у листопаді та 1 млн тонн протягом короткого періоду
- Мінфін США видав генеральну ліцензію №135, що дозволяє продаж, доставку та імпорт дизеля російського походження до 7 квітня 2027 року
- 11 жовтня Трамп оголосив «енергетичне перемир'я», що стосувалося лише призупинення ударів по нафтопереробних заводах в обох країнах
- Трамп публічно закликав Україну обрати нового лідера і тисне на Київ, щоб той припинив удари по російських нафтових об'єктах
- Москва підтвердила, що Путін наразі не вестиме переговорів з Україною, обурений ударами під час виборів до Держдуми; Росія продовжила удари по Україні після оголошення угоди
- 14 жовтня Мелоні назвала угоду «дуже ризикованим рішенням», заявивши, що ціни на пальне зросли через війну з Іраном, а не через конфлікт з Україною, і закликала ЄС призначити «авторитетного представника» для переговорів
- Двостороння група з 12 сенаторів США надіслала Трампу лист із вимогою скасувати угоду; семеро сенаторів заявили, що рішення суперечить законодавству США, яке з 2022 року забороняє імпорт російських енергоносіїв
- У ніч на 14 жовтня Росія завдала удару по Україні 39 балістичними ракетами та 128 дронами; ПВО збила або придушила 4 ракети і 115 дронів
Dlaczego to ważne
Umowa łagodzi sankcje na rosyjski eksport energii, dostarczając nowych wpływów państwu prowadzącemu wojnę przeciwko Ukrainie i podważając lata zachodniej presji sankcyjnej. Tymczasem Trump publicznie naciska na przywództwo Ukrainy, jednocześnie ogłaszając porozumienia z Moskwą — to wyraźna zmiana amerykańskiej postawy wojennej wobec Kijowa. Analitycy z różnych regionów zgadzają się, że ogłoszone wolumeny są zbyt małe, by istotnie wpłynąć na ceny paliwa w USA, co sugeruje motywacje polityczne związane z wyborami midtermowymi 3 listopada. Dwupartyjny blok amerykańskich senatorów zażądał anulowania umowy, otwierając wewnątrzamerykański spór polityczny.
Co się stało
9 października prezydent USA Donald Trump i prezydent Rosji Władimir Putin podczas rozmowy telefonicznej uzgodnili dostawy rosyjskiego diesla na rynek amerykański i światowy — początkowo ponad 300 tys. ton, następnie 500 tys. ton w listopadzie i 1 mln ton w krótkim okresie, z dodatkowymi 3 mln ton uzależnionymi od stanu rosyjskiego sektora rafineryjnego. Tego samego dnia rosyjski deputowany premier i minister gospodarki Aleksander Nowak oświadczył, że eksport rosyjskiego diesla do USA nie zaburzy sytuacji na rosyjskim rynku wewnętrznym. Wkrótce potem Ministerstwo Skarbu USA wydało generalną licencję nr 135, zezwalającą na sprzedaż, dostawę, wyładunek i import diesla rosyjskiego pochodzenia do 7 kwietnia 2027 roku.
11 października Trump ogłosił „zawieszenie broni energetycznej”, które obejmowało jedynie wstrzymanie uderzeń na rafinerie w obu krajach. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powiedział, że Trump nie sprecyzował, co to zawieszenie broni powinno obejmować. Trump publicznie wzywał Ukrainę do wyboru nowego lidera i naciskał na Kijów, by ten zaprzestał uderzeń na rosyjską infrastrukturę naftową. Moskwa potwierdziła stanowisko Putina, że nie będzie obecnie negocjować z Ukrainą, powołując się na oburzenie z powodu uderzeń podczas wyborów do Dumy Państwowej. Po ogłoszeniu umowy Rosja kontynuowała ataki na Ukrainę, w tym uderzenie w nocy 14 października 39 rakietami balistycznymi i 128 dronami, wymierzonymi głównie w Kijów, obwód kijowski i charkowski.
14 października premier Włoch Giorgia Meloni nazwała umowę „bardzo ryzkowaną decyzją” i ostrzegła, że legalizuje ona poczynania Moskwy, przynosi nowe wpływy na finansowanie wojny i pośrednio osłabia presję sankcyjną. Stwierdziła też, że wzrost cen paliwa wynika przede wszystkim z wojny z Iranem, nie z konfliktu na Ukrainie, i wezwała 27 państw UE do wyznaczenia „autorytatywnego przedstawiciela” do negocjacji w sprawie rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie, nie wykluczając formalnego mandatu dla grupy E3 (Niemcy, Francja, Wielka Brytania).
Dwupartyjna grupa 12 amerykańskich senatorów wysłała do Trumpa list z żądaniem anulowania umowy; siedmiu senatorów stwierdziło, że decyzja administracji jest sprzeczna z ustawodawstwem USA, które od 2022 roku zakazuje importu rosyjskich zasobów energetycznych. W Kongresie przygotowywany jest projekt ustawy mającej zablokować zakupy rosyjskiej ropy. Na szczycie UE w tym tygodniu planowano uwzględnić w konkluzjach akapit wyrażający ubolewanie UE z powodu porozumienia Trumpa z Putinem.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie źródła eksponują wymiar dyplomatyczny: publiczny apel Trumpa o zmianę przywództwa w Ukrainie, trwającą presję USA na Kijów w sprawie uderzeń na rosyjską infrastrukturę naftową oraz wykluczenie Kijowa z ogłoszenia umowy. Podkreślają kontynuację i nasilenie rosyjskich uderzeń w ukraińską infrastrukturę energetyczną i wodną przed zimą, a także odmowę Rosji od negocjacji. Wskazują ryzyka dla Ukrainy: odnowienie rosyjskich wpływów energetycznych, erozję zachodniej spójności sankcyjnej oraz potencjalne wstrzymanie wymiany wywiadowczej i mechanizmów dostaw broni. Przytaczają ostrzeżenie premier Meloni o ryzykach umowy i informują o planowanym ubolewaniu UE na szczycie. Podkreślają oceny ekspertów, że Trump wyolbrzymia wpływ umowy na ceny paliwa w USA. Kijów oświadczył, że zawiesi uderzenia na rafinerie, jeśli Rosja zaprzestanie ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną przed zimą — i że nie został uprzedzony o umowie.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Zachodnie źródła cytowane przez prasę chińską opisują porozumienie jako awaryjny manewr przed wyborami midtermowymi 3 listopada, który może zostać zrewidowany po głosowaniu. Cytowani chińscy analitycy argumentują, że ogłoszone wolumeny są zbyt małe, by wpłynąć na ceny w USA, a każda ulga w sankcjach może zostać wykorzystana przez Moskwę jako punkt wejścia do szerszego rozbierania sankcji. Wskazują na sprzeczności w polityce USA: taryfy wtórne wobec państw importujących rosyjską energię współistnieją z bezpośrednimi zakupami rosyjskiego diesla przez USA. Premier Włoch Meloni jest szeroko cytowana jako podkreślająca ryzyka umowy i argumentująca za wyznaczeniem autorytatywnego negocjatora UE w sprawie rosyjskiej wojny. Europejscy urzędnicy, na których powołuje się prasa, informują, że Waszyngton groził wstrzymaniem wymiany wywiadowczej i mechanizmów dostaw broni, by zmusić Kijów do zaprzestania uderzeń na rosyjską infrastrukturę.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w kwestii końcowej daty licencji skarbowej: część ukraińskojęzycznych raportów podaje, że pozwolenie na import rosyjskiego diesla obowiązuje do 7 kwietnia następnego roku (okno około półroczne), podczas gdy źródła anglojęzyczne wskazują datę 7 kwietnia 2027. Rozbieżności dotyczą też zakresu zwolnień sankcyjnych: źródła zachodnie cytowane przez prasę chińską opisują sześciomiesięczne zawieszenie sankcji na rosyjski eksport energii z możliwością sprzedaży po cenach rynkowych, a inne raporty przedstawiają węższą licencję skarbową wyłącznie na diesel, bez tekstu regulującego zakres, warunki i beneficjentów. Ukraińscy urzędnicy traktują umowę jako zdradę podważającą zachodnią kampanię odcinania rosyjskiej machiny wojennej od funduszy, natomiast część źródeł z prasy chińskiej i cytowani rosyjscy eksperci przedstawiają ją przede wszystkim jako gest geopolityczny o głównie symbolicznym efekcie ekonomicznym.
Kontekst
W 2022 roku Kongres USA zakazał importu rosyjskich zasobów energetycznych, by zapobiec finansowaniu rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie z amerykańskich funduszy. Jedyny kluczowy ukraiński rafineria ropy naftowej został faktycznie wyłączony z eksploatacji przez rosyjskie uderzenia w 2022 roku. Światowe ceny ropy naftowej spadły na początku tego roku do około 60 dolarów za baryłkę, a następnie wzrosły powyżej 100 dolarów za baryłkę po rozpoczęciu przez Trumpa i Izrael wojny przeciwko Iranowi. Trump i Putin spotkali się na Alasce 15 sierpnia 2025 roku. 18 września Trump podpisał ustawę Grahama, zezwalającą na taryfy wtórne do 100% na państwa importujące rosyjską energię. Dochody podatkowe Rosji ze sprzedaży ropy i gazu za pierwsze trzy kwartały roku spadły o 17% rok do roku, co przypisywano m.in. ukraińskim uderzeniom w rosyjską infrastrukturę naftową. Wybory midtermowe w USA zaplanowano na 3 listopada.