Ukraina i Rosja sygnalizują gotowość do rozmów o energetycznym rozejmie, ale jego istnienie pozostaje sporne
14 września prezydent USA Donald Trump ogłosił, że Ukraina i Rosja zgodziły się nie atakować wzajemnie obiektów energetycznych. Kreml nazwał pomysł „bardzo dobrym”, lecz nie potwierdził rosyjskiego zobowiązania; Kijów uzależnił zgodę od gwarancji partnerów. Tymczasem obie strony kontynuują uderzenia w infrastrukturę krytyczną, a Financial Times podał, że Trump pospieszył się z zapowiedzią i żadna ostateczna umowa nie została zawarta.
Najważniejsze
- 14 września Trump ogłosił, że Ukraina i Rosja zgodziły się nie atakować wzajemnie obiektów energetycznych; prezydent Wołodymyr Zełenski uzależnił ukraińską zgodę od gwarancji partnerów, że Rosja również wstrzyma uderzenia.
- 15 września rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow określił pomysł rozejmu energetycznego jako „bardzo dobrą ideę”, ale nie potwierdził rosyjskiego zobowiązania i postawił warunki: koniec ataków na rosyjskie tankowce i porty oraz zniesienie zachodnich sankcji na rosyjskie zasoby energetyczne.
- FT: korespondent Christopher Miller podał, że Trump pospieszył się z ogłoszeniem – żadna ostateczna umowa nie istnieje.
- Ukraiński minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha potwierdził 15 września wsparcie Kijowa dla wysiłków USA i poinformował o dodatkowych propozycjach od partnerów; rzecznik MSZ Heorhij Tykhyj powiedział 16 września, że Ukraina oczekuje od Rosji listy obiektów.
- W nocy z 14 na 15 września ukraińskie siły uderzyły w rafinerię w Sysraniu w obwodzie samarskim, a rosyjskie drony zaatakowały dwie stacje benzynowe w Kijowie.
- Szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow zapowiedział, że nowa runda negocjacji w sprawie zakończenia wojny może odbyć się na początku października; Zełenski przygotowuje się do spotkania z Trumpem pod koniec miesiąca w Nowym Jorku.
- FT, powołując się na źródła, podał, że Władimir Putin nie chce zawierać porozumienia przed zimą, licząc, że uderzenia w ukraińską infrastrukturę energetyczną zwiększą presję na Kijów.
Dlaczego to ważne
Wzajemne wstrzymanie uderzeń w infrastrukturę energetyczną bezpośrednio wpłynęłoby na dostawy prądu i paliw po obu stronach, zwłaszcza w perspektywie zbliżającej się zimy. Spór o to, czy Trump faktycznie ogłosił wiążące porozumienie, pokazuje rozbieżność między publiczną narracją Waszyngtonu a stanowiskiem Kremla, FT i Kijowa. Rosja wiąże ewentualny rozejm z żądaniami wykraczającymi daleko poza kwestie energii – bezpieczeństwem żeglugi tankowców na Morzu Czarnym i częściowym zniesieniem sankcji.
Co się stało
14 września prezydent USA Donald Trump ogłosił – w tym na platformie Truth Social – że Ukraina i Rosja zgodziły się nie atakować wzajemnie obiektów energetycznych i że wzrost światowych cen oleju napędowego wynika głównie z rosyjsko-ukraińskiej wojny, a nie z sytuacji wokół Iranu. Tego samego wieczoru prezydent Wołodymyr Zełenski powiedział, że Ukraina otrzymała od USA propozycję wzajemnego wstrzymania uderzeń na infrastrukturę krytyczną, i uzależnił ukraińską zgodę od partnerstwa w zagwarantowaniu rosyjskiego odwetu. 15 września rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow nazwał pomysł rozejmu „bardzo dobrą inicjatywą” i potwierdził kontakt z Amerykanami, ale postawił dwa warunki: zakończenie ukraińskich ataków na rosyjskie tankowce i porty oraz zniesienie zachodnich sankcji na rosyjskie zasoby energetyczne. Tego samego dnia ukraiński minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha, na wspólnej konferencji prasowej z szefową dyplomacji Monako Isabelle Berro-Amadeï w Kijowie, potwierdził poparcie Ukrainy dla inicjatywy USA i poinformował o dodatkowych propozycjach partnerów. 16 września rzecznik ukraińskiego MSZ Heorhij Tykhyj oznajmił gotowość Kijowa do rozejmu i wezwał Rosję do przedstawienia listy obiektów. W tym samym czasie trwały wzajemne uderzenia: ukraińskie siły uderzyły w rafinerię w Sysraniu w obwodzie samarskim, dronowe zakłady w Taganrogu oraz miejsce przygotowania i startu dronów w obwodzie orłowskim, a rosyjskie drony zaatakowały dwie stacje benzynowe w Kijowie i spowodowały wcześniejsze przerwy w dostawach prądu w kilku obwodach, w tym w odległym od frontu Wołyniu. Korespondent Financial Times Christopher Miller podał, że Trump pospieszył się z ogłoszeniem i żadna ostateczna umowa nie istnieje. Szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow zapowiedział, że nowa runda negocjacji w sprawie zakończenia wojny może odbyć się na początku października.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie źródła przedstawiają Ukrainę jako stronę konstruktywną i responsywną – gotową wspierać deeskalację i przedstawić listę obiektów, jednocześnie obwiniając Rosję o kontynuowanie uderzeń w energetykę, logistykę i infrastrukturę krytyczną. Podkreślają, że jakiekolwiek wstrzymanie ukraińskich uderzeń w rosyjską energetykę zależy od gwarancji partnerów, że Rosja odwzajemni ten krok, i eksponują trwające ukraińskie uderzenia odwetowe w rosyjskie rafinerie, zakłady dronowe i cele na Morzu Czarnym. Szerszą postawę dyplomatyczną Zełenskiego – bezwarunkowy rozejm wzdłuż linii kontaktu, gotowość do spotkania z Trumpem i Putinem – przedstawiają jako realistyczną ścieżkę do pokoju.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Źródła międzynarodowe, w tym Financial Times, akcentują dwuznaczność ogłoszenia Trumpa: FT opisało je jako przedwczesne, a analitycy tacy jak współzałożyciel DeepState Roman Pohorily kwestionują samo istnienie rozejmu energetycznego. Podkreślają warunkowe stanowisko Rosji – żądania bezpiecznej żeglugi tankowców na Morzu Czarnym oraz częściowego zniesienia zachodnich sankcji na rosyjską energetykę – jako dowód, że Kreml łączy propozycję z szerszymi żądaniami politycznymi i ekonomicznymi. Wskazują też na narrację Ławrowa o porozumieniu z Anchorage, której USA zaprzeczają, ramując cały epizod jako część trwającego, niepewnego procesu dyplomatycznego, a nie konkretnego porozumienia.
W czym relacje się różnią
Główne rozbieżności między źródłami dotyczą trzech kwestii. Po pierwsze, czy zawarto wiążące porozumienie o rozejmie energetycznym: Trump ogłosił 14 września zgodę obu stron; Zełenski uzależnił ukraińską zgodę od gwarancji partnerów; Pieskow przyjął pomysł, ale nie potwierdził rosyjskiego zobowiązania; FT poinformował, że Trump się pospieszył i żadna ostateczna umowa nie istnieje. Po drugie, czy Rosja faktycznie zmieniła stanowisko: 15 września Pieskow nazwał pomysł „bardzo dobrym”, choć kilka dni wcześniej określał ukraińską energetykę mianem „pięty achillesowej” Ukrainy i faktycznie wykluczał taki rozejm. Po trzecie, co ustalono na szczycie Trump–Putin w Anchorage: Ławrow twierdzi, że osiągnięto tam istotne ustalenia, które USA później cofnęły; USA zaprzeczają, by doszło do jakichkolwiek znaczących ustaleń.
Kontekst
Rosja i Ukraina prowadzą wzajemne uderzenia dalekiego zasięgu na infrastrukturę energetyczną od początku pełnoskalowej inwazji. Wysłannicy USA Steve Witkoff i Jared Kushner odwiedzili Moskwę i Kijów, podnosząc kwestię rozejmu energetycznego. Minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow zarzucił USA złamanie ustaleń ze szczytu Trump–Putin w Anchorage; USA zaprzeczają, by zawarto tam jakiekolwiek istotne porozumienie. Ukraińskie siły obronne regularnie uderzają w rosyjskie rafinerie i zakłady produkujące drony, a rosyjskie drony wielokrotnie atakowały ukraińskie cele cywilne i energetyczne – w tym dwie stacje benzynowe w Kijowie 15 września. Szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow zapowiedział, że nowa runda rozmów o zakończeniu wojny może odbyć się na początku października.