Śledztwo BBC: jedna rosyjska sieć agenturalna stoi za podpaleniami w Londynie i atakami na meczety
Śledztwo BBC i organizacji Hope not Hate wykazało, że za podpaleniami mienia związanego z ówczesnym premierem Wielkiej Brytanii Keirem Starmerem oraz antyislamskim wandalizmem w Londynie — w tym atakami na meczety, do których przyznał się Ukrainiec Ilja Biłyk — stoi jedna rosyjska sieć agenturalna rekrutująca wykonawców przez Telegram.
Najważniejsze
- 21-letni Ukrainiec Ilja Biłyk przyznał się do pięciu przypadków uszkodzenia mienia z pobudek rasowych i religijnych po wandalizmie na meczetach i siedzibach organizacji islamskich we wschodnim Londynie w styczniu 2025 r.
- Wyrok w sprawie Biłyka ma zapaść 19 października w sądzie magistrackim w Stratford
- W czerwcu 2025 r. skazano Ukraińców Romana Ławrynowycza i Stanisława Karpuka za spisek w celu podpalenia mienia związanego ze Starmerem; Ławrynowycz otrzymał siedem lat więzienia
- Biłyk i Ławrynowycz zostali zwerbowani przez Telegram przez rosyjskojęzycznego koordynatora o inicjałach „EL”, którego BBC identyfikuje jako rosyjskiego dyplomatę Jewgienija Liuchsina, szkolonego w zakresie „wojny informacyjnej”
- „EL” przypisuje się centralną rolę w prowadzeniu fikcyjnej skrajnie prawicowej grupy Direct Action UK, pod przykrywką której rosyjscy agenci dokonywali wandalizmu w Wielkiej Brytanii
- Financial Times podał, że konto werbujące Ławrynowycza było powiązane z prorosyjską grupą hakerską NoName057(16), uznaną przez USA za „projekt sankcjonowany przez państwo rosyjskie”
Dlaczego to ważne
Sprawa łączy pozornie niezwiązane ze sobą incydenty w Wielkiej Brytanii — podpalenia wymierzone w premiera i islamski wandalizm — w jedną operację rosyjskiego wywiadu. Pokazuje, w jaki sposób rosyjscy aktorzy mogą wykorzystywać rekrutację przez Telegram oraz fałszywy front skrajnie prawicowy (Direct Action UK) do zlecania sabotażu i prowokacji tanim, zagranicznym wykonawcom. Identyfikacja konkretnego domniemanego oficera — rosyjskiego dyplomaty Jewgienija Liuchsina — wskazuje na zaangażowanie struktur państwowych.
Co się stało
Śledztwo BBC i organizacji Hope not Hate ustaliło, że za podpaleniami mienia powiązanego z ówczesnym premierem Wielkiej Brytanii Keirem Starmerem oraz za antyislamskimi aktami wandalizmu — w tym graffiti na meczetach i budynkach wspólnot muzułmańskich we wschodnim i południowym Londynie — stoi ta sama rosyjska sieć agenturalna. W styczniu: ten sam rok, 21-letni Ukrainiec Ilja Biłyk namalował obraźliwe napisy na budynku Stratford Islamic Association, meczecie Al-Birr oraz Leyton Jamia Masjid. Dwa dni później zaatakował szkołę podstawową Noor Ul Islam oraz Islamic Sharia Council. Biłyk przyznał się do pięciu zarzutów uszkodzenia mienia z pobudek rasowych i religijnych w sądzie magistrackim Thames Magistrates' Court; wyrok zapowiedziano na 19 października w sądzie w Stratford. Wcześniej, w czerwcu 2025 r. (lub 2026 r. — patrz rozbieżności), za spisek w celu podpalenia mienia związanego ze Starmerem skazano Ukraińców Romana Ławrynowycza i Stanisława Karpuka; Ławrynowycz otrzymał siedem lat więzienia i okazał się również zamieszany w antymuzułmańskie graffiti na południu Londynu. Biłyk i Ławrynowycz zostali zwerbowani przez Telegram przez rosyjskojęzycznego koordynatora o inicjałach „EL”. BBC zidentyfikowało „EL” jako rosyjskiego dyplomatę Jewgienija Liuchsina, absolwenta MGIMO, syna wysokiego rosyjskiego urzędnika, przeszkolonego w „wojnie informacyjnej” przez starszych oficerów rosyjskich służb specjalnych. Jego dane osobowe pokrywały się z danymi „EL”. Według śledztwa „EL” odegrał centralną rolę w prowadzeniu fikcyjnej skrajnie prawicowej grupy Direct Action UK, pod której przykrywką rosyjscy agenci dokonywali wandalizmu na terenie Wielkiej Brytanii, w tym ataków na meczety. Zdjęcia graffiti Biłyka zostały opublikowane w kanale Telegram Direct Action UK. Financial Times podał, że konto, które zwerbowało Ławrynowycza, było powiązane z prorosyjską grupą hakerską NoName057(16), uznaną przez USA za „projekt sankcjonowany przez państwo rosyjskie”.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie dostępne źródła to ukraińskojęzyczne media, które przedstawiają sprawę jako oparte na śledztwie BBC ujawnienie rosyjskiego wywiadu rekrutującego Ukraińców do sabotażu za granicą. Przekazy podkreślają ukraińskie obywatelstwo sprawców (Biłyk, Ławrynowycz, Karpuk) i mechanizm werbunku przez Telegram, jednocześnie akcentując odpowiedzialność państwa rosyjskiego. Kilka redakcji zwraca uwagę na ironię faktu, że Ukraińcy zwerbowani przez rosyjskojęzyczne kanały zostali użyci do ataków na zachodniego lidera (Starmera) i na wspólnoty muzułmańskie w Wielkiej Brytanii — co uwypukla rosyjskie wykorzystywanie Ukraińców.
W czym relacje się różnią
Źródła nie zgadzają się co do roku skazania Ławrynowycza i Karpuka: artykuł 24672 opisuje je jako „czerwca tego roku” (co odpowiada 2025), natomiast artykuły 24784, 25249 i 25933 wskazują na czerwiec 2026 r.
Kontekst
W styczniu 2025 r. 21-letni Ukrainiec Ilja Biłyk namalował antymuzułmańskie graffiti na meczetach i budynkach wspólnot islamskich we wschodnim Londynie; później przyznał się do pięciu zarzutów uszkodzenia mienia z pobudek rasowych i religijnych, a wyrok w jego sprawie ma zapaść 19 października w sądzie magistrackim w Stratford. W czerwcu (rok według źródeł sporny: 2025 lub 2026) Ukraińców Romana Ławrynowycza i Stanisława Karpuka skazano za spisek w celu podpalenia mienia związanego z ówczesnym premierem Keirem Starmerem; Ławrynowycz otrzymał siedem lat więzienia, a także okazał się zamieszany w antymuzułmańskie graffiti w południowym Londynie. Ławrynowycz i Biłyk zostali zwerbowani przez Telegram przez rosyjskojęzycznego koordynatora o inicjałach „EL”, którego BBC identyfikuje jako rosyjskiego dyplomatę Jewgienija Liuchsina, przeszkolonego w „wojnie informacyjnej” przez starszych oficerów rosyjskich służb specjalnych. Financial Times podał, że konto werbujące Ławrynowycza było powiązane z prorosyjską grupą hakerską NoName057(16), uznaną przez USA za „projekt sankcjonowany przez państwo rosyjskie”.