Zełenski: Ukraina wznawia uderzenia na rosyjskie rafinerie po trzydniowej pauzie na prośbę USA

Dlaczego to ważne

Sprawa oznacza publiczne pęknięcie w koordynacji Kijów–Waszyngton w sprawie uderzeń w głąb Rosji oraz w kwestii amerykańskiego wsparcia wywiadowczego. W tym samym oknie czasowym, w którym Ukraina wstrzymała ataki, Rosja kontynuowała zmasowane uderzenia rakietami balistycznymi i dronami na ukraińską energetykę. Incydent łączy złagodzenie sankcji na rosyjski diesel, groźby wstrzymania wymiany wywiadowczej i ograniczenia w działaniu systemu Starshield używanego przez ukraińskie siły zbrojne. Financial Times opisuje to jako najpoważniejszy kryzys w relacjach USA–Ukraina od awantury w Gabinecie Owalnym w lutym 2025 r. Sprawa wywołała rozbieżne reakcje europejskie – od przywódców popierających ukraińskie uderzenia na rafinerie po stanowisko Bułgarii sprzeciwiającej się atakom na jakąkolwiek infrastrukturę energetyczną.

Co się stało

Prezydent Wołodymyr Zełenski powiedział w wywiadzie dla Financial Times opublikowanym 15 października, że Ukraina wznawia uderzenia na rosyjskie rafinerie po trzydniowej pauzie spełniającej prośbę USA. Jak mówił, w tym czasie Rosja kontynuowała ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną, zabijając ponad 100 cywilów w ciągu ostatniego tygodnia, a Ukraina nie otrzymywała od partnerów amerykańskich ostrzeżeń o pociskach balistycznych, a łączność Starlink została spowolniona. Zełenski odrzucił wyjaśnienie tych zakłóceń jako „awarii technicznej” i ocenił je jako „wolę polityczną”.

Według The Washington Post 12 października urzędnicy amerykańskiego wywiadu ostrzegali ambasadę Ukrainy w Waszyngtonie, że USA natychmiast wstrzymają wymianę danych wywiadowczych, jeśli Ukraina uderzy w rosyjskie obiekty energetyczne. Źródło podało, że ostrzeżenia były masowe – „dzwoniono praktycznie do wszystkich, którzy mieli ukraińskie nazwisko” – i że wymiana nie została w pełni wstrzymana, lecz zagrożenie pozostaje w mocy. Trump publicznie zapewnił, że wymiana danych wywiadowczych trwa; Komisja Europejska nie widzi oznak jej wstrzymania.

W nocy 14 października Rosja uderzyła w energetykę Kijowa, obwodu kijowskiego i Charkowa 39 pociskami balistycznymi i ponad 120 dronami, pozbawiając prądu co najmniej 600 tys. osób. W nocy 14 października SpaceX bez uprzedzenia wprowadziła ograniczenie prędkości do 160 km/h dla terminali Starshield (wojskowa wersja Starlinka) w ruchu. Elon Musk odpowiedział, że Starshield należy do rządu USA, który kontroluje jego działanie; Biały Dom oświadczył, że nie kontroluje SpaceX i nie jest zaangażowany w ograniczenia w Ukrainie, choć administracja Trumpa zamierza skontaktować się z firmą.

Zełenski uzależnił ponowne wstrzymanie uderzeń na rosyjską energetykę od dostarczenia dodatkowych rakiet do systemów Patriot i ostrzegł, że samo wstrzymanie uderzeń może jedynie zachęcać do kolejnych porozumień USA–Rosja, być może w sprawie gazu, dostarczając Rosji dodatkowych środków na wojnę. Według doniesień wcześniejszym tle administracji Trumpa było porozumienie o ponad 300 tys. ton rosyjskiego diesla na rynek światowy oraz ogłoszone 11 października przez Trumpa „rozejm energetyczny” ograniczony – jak podał Axios – do wzajemnego wstrzymania uderzeń na rafinerie, o którym Kijów dowiedział się z mediów społecznościowych.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie media i władze centralnie przedstawiają decyzję Zełenskiego o zniesieniu moratorium na uderzenia w rafinerie jako konsekwencję rosyjskiej agresji trwającej w trakcie ukraińskiej pauzy. Podkreślany jest pakiet nacisku ze strony USA: groźby wstrzymania wymiany wywiadowczej, ograniczenia w działaniu Starshield oraz naciski na konkretnych ukraińskich urzędników, w tym głównodowodzącego Sił Zbrojnych Mychajłę Drapatiego i zastępcę szefa Biura Prezydenta Pawła Palisę. Równolegle wskazywana jest rosyjska nieprzestrzeganie „rozejmu energetycznego” – Rosja atakowała sześć obiektów energetycznych w ciągu jednego dnia i uderzyła we wszystkie trzy elektrociepłownie w Kijowie. Ukraińskie stanowisko uzależnia ponowne wstrzymanie uderzeń od dostarczenia dodatkowych rakiet do systemów Patriot i traktuje złagodzenie sankcji na rosyjski diesel jako „oczywistą słabość” grającą na rękę Rosji. Komentarz Zełenskiego o „instynktownej sympatii” Trumpa do autokratów i bardzo bogatych ludzi wzmacnia krytyczny ton wobec Waszyngtonu.

Jak piszą o tym źródła międzynarodowe

Jedyny anglojęzyczny przekaz agencyjny w zestawie na pierwszym planie postawił zapowiedź Zełenskiego o wznowieniu uderzeń na rosyjskie rafinerie, przedstawiając zmianę polityki bez rozwijania wątku tarcia USA–Ukraina ani rosyjskich ataków na ukraińską energetykę. Financial Times opisał sytuację jako najpoważniejszy kryzys w relacjach USA–Ukraina od awantury w Gabinecie Owalnym w lutym 2025 r. Europejscy przywódcy – szefowa dyplomacji UE Kaja Kallas, premier Szwecji Ulf Kristersson, prezydent Litwy Gitanas Nausėda i premier Estonii Kristen Michal – poparli ukraińskie uderzenia na rosyjskie rafinerie i krytykowali porozumienie USA–Rosja w sprawie diesla; Kallas stwierdziła, że według prawa międzynarodowego uderzenia te stanowią samoobronę, ponieważ dochody z ropy finansują wojnę. Premier Bułgarii Rumen Radew zajął odmienne stanowisko, sprzeciwiając się atakom na rafinerie i inne obiekty energetyczne – w tym rosyjskim uderzeniom na ukraińską energetykę.

W czym relacje się różnią

Nie ma zgodności co do tego, czy ukraińskie drony uderzyły około 14 października w dwie rosyjskie rafinerie: Moskwa i powiązani z Kremlem przedstawiciele publicznie twierdzili, że tak, doradca prezydenta Zełenskiego ds. komunikacji Dmytro Lytvyn temu zaprzeczył, a część doniesień określiła powiązane rosyjskie twierdzenia jako sfabrykowane.

Rozbieżne są też interpretacje ograniczeń Starlink/Starshield dotykających ukraińskie drony: Zełenski przedstawił je jako celową decyzję polityczną, Elon Musk stwierdził, że pakiet Starshield jest kontrolowany przez rząd USA, a Biały Dom opisał zakłócenia jako awarię techniczną niezwiązaną z jego decyzjami.

Kwestią sporną pozostaje, czy wymiana danych wywiadowczych USA–Ukraina została wstrzymana: Trump publicznie zapewnił, że trwa, Komisja Europejska nie widzi oznak jej zakończenia, a Zełenski w wywiadzie dla NPR powiedział, że groźby nie zostały jeszcze wprowadzone w życie. Źródło The Washington Post wskazało, że wymiana nie została w pełni wstrzymana, ale zagrożenie pozostaje aktywne.

Kontekst

Na początku października administracja Trumpa ogłosiła porozumienie z Moskwą w sprawie ponad 300 tys. ton rosyjskiego diesla na rynek światowy; na polecenie Trumpa OFAC wydało tymczasową licencję ogólną umożliwiającą te dostawy. 11 października Trump ogłosił „rozejm energetyczny”, o którym Kijów dowiedział się z mediów społecznościowych i był gotów go honorować tylko pod warunkiem wzajemności ze strony Rosji; według doniesień obejmował on wstrzymanie uderzeń na rafinerie po obu stronach. Ukraińskie uderzenia dronowe od początku pełnoskalowej inwazji trafiły w dużą część głównych rosyjskich rafinerii; dochody ze sprzedaży ropy są wskazywane jako główne źródło finansowania rosyjskiej wojny.