Diia uruchamia cztery nowe kategorie wniosków do międzynarodowego Rejestru Szkód
Ukraiński portal Diia uruchomił cztery nowe kategorie wniosków do międzynarodowego Rejestru Szkód Wyrządzonych Ukrainie (RD4U) z siedzibą w Hadze. Nowe kategorie obejmują m.in. utratę dostępu do opieki medycznej i edukacji, inne naruszenia prawa międzynarodowego (w tym przymusowe nadawanie obywatelstwa rosyjskiego i używanie cywilów jako żywych tarczy) oraz inne straty ekonomiczne nieujęte w pozostałych kategoriach.
Najważniejsze
- Otwarto cztery nowe kategorie: A4.1 (utrata dostępu do opieki medycznej), A4.2 (utrata dostępu do edukacji), A2.10 (inne naruszenia prawa międzynarodowego) i A3.7 (inne straty ekonomiczne).
- A2.10 obejmuje m.in. ograniczenie dostępu do pomocy humanitarnej, wody, ogrzewania i prądu, wymuszone przyjęcie obywatelstwa rosyjskiego oraz używanie cywilów jako żywych tarczy.
- A3.7 obejmuje m.in. utratę materialnego wsparcia z powodu śmierci lub zaginięcia bliskiej osoby, koszty leczenia i pogrzebu oraz utratę cennego mienia ruchomego lub majątku przedsiębiorców.
- Wniosek składa się po zalogowaniu do portalu Diia w sekcji „Reparacje: międzynarodowy Rejestr Szkód”, poprzez wybranie kategorii, wypełnienie formularza, dołączenie dowodów, podpis i wysłanie.
- Aplikacja jest automatycznie przekazywana do międzynarodowego Rejestru Szkód RD4U, działającego pod auspicjami Rady Europy.
- RD4U został ustanowiony 17 maja 2023 r. przez ponad 40 państw członkowskich Rady Europy, UE, USA, Japonię i Kanadę; jego siedziba mieści się w Hadze.
- Według stanu na koniec kwietnia 2026 r. RD4U zebrał niemal 150 000 wniosków w 21 otwartych kategoriach; docelowo spodziewanych jest 6–8 mln zgłoszeń.
Dlaczego to ważne
Rozszerzenie katalogu Rejestru oznacza, że po raz pierwszy w formalnym trybie międzynarodowym można udokumentować straty, które dotąd były trudne do wyceny — zwłaszcza utratę dostępu do leczenia i edukacji. Wprowadzenie kategorii obejmującej przymusowe obywatelstwo rosyjskie i używanie ludzi jako żywych tarcz kwalifikuje te działania jako naruszenia prawa międzynarodowego w ramach oficjalnego mechanizmu. To kolejny krok w budowie bazy dowodowej pod przyszły mechanizm odszkodowawczy, którego trzecim etapem ma być zapłata przez Rosję.
Co się stało
Na portalu Diia otwarto cztery nowe kategorie wniosków do międzynarodowego Rejestru Szkód Wyrządzonych Ukrainie (RD4U). Kategoria A4.1 dotyczy utraty dostępu do opieki medycznej — sytuacji, w których leczenie lub operacja były niedostępne z powodu zniszczenia szpitali, braku personelu medycznego lub braku możliwości dotarcia do placówki. Kategoria A4.2 obejmuje utratę dostępu do edukacji spowodowaną zniszczeniem placówek oświatowych, okupacją, zagrożeniem dla życia lub brakiem możliwości nauki zdalnej. Kategoria A2.10 gromadzi inne naruszenia prawa międzynarodowego, w tym ograniczanie dostępu do pomocy humanitarnej, wody, ogrzewania i energii elektrycznej, wymuszanie przyjęcia obywatelstwa rosyjskiego oraz używanie ludności cywilnej jako żywych tarczy. Kategoria A3.7 obejmuje inne straty ekonomiczne — m.in. utratę materialnego wsparcia po śmierci lub zaginięciu bliskiej osoby, koszty leczenia i pochówku oraz utratę cennego mienia ruchomego lub majątku jednoosobowych przedsiębiorców. Aby złożyć wniosek, użytkownik musi zalogować się do Diia, wybrać odpowiednią kategorię w sekcji „Reparacje: międzynarodowy Rejestr Szkód”, wypełnić formularz, dołączyć dostępne dowody, podpisać go i wysłać; aplikacja jest następnie automatycznie kierowana do RD4U.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie źródła, które posłużyły do sporządzenia syntezy, są ukraińskie i publikowane w języku ukraińskim. Przedstawiają one uruchomienie nowych kategorii jako rozszerzenie usługi dla ofiar rosyjskiej agresji, ze szczególnym naciskiem na praktyczną stronę korzystania z portalu Diia. W centrum uwagi znajdują się instytucje krajowe — Ministerstwo Transformacji Cyfrowej, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich — które odpowiadają za dostarczenie tej usługi obywatelom. Narracja jednoznacznie wiąże dokumentowane szkody z rosyjską agresją i traktuje Rejestr jako fundament przyszłego mechanizmu odszkodowawczego, z którego w trzecim etapie ma zapłacić Rosja.
W czym relacje się różnią
Źródła nie są zgodne co do daty rozpoczęcia działalności RD4U: jedne podają, że Rejestr rozpoczął pracę w 2023 r. pod auspicjami Rady Europy, inne — że operacyjnie ruszył w kwietniu 2024 r. Rozbieżne są także łączne liczby złożonych wniosków: jedne źródła mówią o niemal 150 000 pod koniec kwietnia 2026 r., inne — o niemal 180 000 w połowie sierpnia (bez sprecyzowania roku).
Kontekst
Rejestr Szkód Wyrządzonych Ukrainie (RD4U) powstał z inicjatywy Ukrainy, UE i 43 innych państw, a jego siedziba znajduje się w Hadze. Umowę o jego utworzeniu podpisano 17 maja 2023 r.; sygnatariuszami było ponad 40 państw członkowskich Rady Europy, a także USA, Japonia i Kanada. RD4U gromadzi, przechowuje i systematyzuje wnioski o dokumentację szkód wyrządzonych przez rosyjską agresję; sam nie wypłaca odszkodowań — zebrane dane mają posłużyć jako podstawa przyszłego mechanizmu kompensacyjnego. Według stanu na koniec kwietnia 2026 r. Rejestr zebrał niemal 150 000 wniosków w 21 otwartych kategoriach, a dziennie wpływa około 200 nowych zgłoszeń; łączna liczba jest szacowana na 6–8 mln. Powołanie Komisji Odszkodowawczej, której zadaniem będzie rozpatrzenie roszczeń i oszacowanie rzeczywistych strat, poparła Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, a następnie ratyfikowała Rada Najwyższa Ukrainy. Równolegle od 2022 r. działa krajowy Rejestr Uszkodzonego i Zniszczonego Mienia, z którego dane zasilają RD4U w wybranych kategoriach. Po stronie ukraińskiej za obsługę portalu Diia odpowiadają Ministerstwo Transformacji Cyfrowej i Ministerstwo Sprawiedliwości, a wsparcie rozwojowe zapewnia szwajcarsko-ukraiński program EGAP realizowany przez Fundację Europa Wschodnia.