Zgromadzenie Parlamentarne RE: raport ws. konfiskaty rosyjskich aktywów na rzeczko Ukrainy
Komitet Prawny Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy zatwierdził na początku września raport autorstwa brytyjskiego parlamentaristy Tony'ego Vaughana, który wzywa do bardziej aktywnej roli Rady Europy w konfiskacie zamrożonych aktywów rosyjskich. Rdzeniem propozycji jest wykorzystanie zamrożonych rosyjskich aktywów do wykonania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących "sprawiedliwego zadośćuczynienia" — przede wszystkim w sprawach międzypaństwowych między Ukrainą a Rosją.
Najważniejsze
- Komitet Prawny PACE zatwierdził na początku września raport w sprawie konfiskaty rosyjskich aktywów.
- Autorem raportu jest członek PACE z Wielkiej Brytanii Tony Vaughan.
- Propozycja zakłada wykorzystanie zamrożonych rosyjskich aktywów do wykonania wyroków ETPC o "sprawiedliwym zadośćuczynieniu" (just satisfaction), głównie w sprawach międzypaństwowych Ukraina–Rosja.
- Większość aktywów Centralnego Banku Rosji jest przechowywana w Belgii, w depozycie Euroclear.
- Mechanizm mógłby wymagać utworzenia specjalnego Funduszu Celowego Rady Europy albo zmian prawa krajowego państw członkowskich bądź odrębnej rekomendacji Komitetu Ministrów RE.
- Organy Rady Europy mogą wydawać jedynie niewiążące rekomendacje w sprawie rosyjskich aktywów państwowych — kluczowe decyzje zależą od Brukseli i woli politycznej stolic europejskich.
Dlaczego to ważne
Inwazja Rosji na zachodnią część Ukrainy ogranicza tradycyjne źródła reparacji i wzmacnia poszukiwanie alternatywnych kanałów odszkodowań. Konfiskata zamrożonych rosyjskich aktywów stanowiłaby istotną zmianę w międzynarodowej praktyce prawnej dotyczącej reparacji dla państwa-agresora. Kilka instrumentów Rady Europy — Rejestr Szkód, Komisja Odszkodowawcza, Trybunał ds. zbrodni agresji oraz rekomendacje PACE — zbiegają się w tym samym celu.
Co się stało
Na początku września Komitet Prawny Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy zatwierdził raport wzywający do bardziej aktywnej roli Rady Europy w procesie konfiskaty zamrożonych rosyjskich aktywów. Dokument został przygotowany przez członka PACE z Wielkiej Brytanii Tony'ego Vaughana. Centralnym postulatem raportu jest wykorzystanie rosyjskich aktywów zamrożonych w jurysdykcjach państw członkowskich do wykonania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nakazujących Rosji wypłatę "sprawiedliwego zadośćuczynienia" — przede wszystkim w międzypaństwowych sprawach między Ukrainą a Rosją oraz innych orzeczeniach, których Rosja nie wykonała. Mechanizm mógłby przyjąć formę specjalnego Funduszu Celowego Rady Europy przyjmującego aktywa albo realizacji wyroków ETPC na poziomie krajowym, co wymagałoby zmian ustawodawstwa państw członkowskich lub odrębnej rekomendacji Komitetu Ministrów RE. Organy Rady Europy mogą jednak wydawać jedynie niewiążące rekomendacje, ponieważ nie mają wpływu ani na przechowywanie aktywów, ani na ich status prawny. Większość aktywów Centralnego Banku Rosji — objętych zamrożeniem po inwazji — znajduje się w Belgii, w depozycie Euroclear. ETPC wydawał już wyroki odszkodowawcze sięgające miliardów euro, w tym orzeczenie na 1,86 mld euro na rzecz spółki JUKOS.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media językowe ujmują temat wokół instytucji strasburskich, podkreślając ich rolę jako potencjalnych kanałów przekierowania rosyjskich aktywów na rzecz Ukrainy. Tekst akcentuje "sprawiedliwe zadośćuczynienie" w ramach ETPC jako konkretną ścieżkę prawną, obok Trybunału ds. zbrodni agresji i Rejestru Szkód. W kontekście zwraca się uwagę na belgijski Euroclear jako depozyt, w którym spoczywa większość zamrożonych aktywów Centralnego Banku Rosji, podkreślając praktyczną skalę potencjalnej konfiskaty.
Kontekst
Rada Europy wykluczyła Rosję po rozpoczęciu agresji. Większość zamrożonych aktywów Centralnego Banku Rosji jest przechowywana w Belgii w depozycie Euroclear. Już w kwietniu 2022 r. PACE wzywało do wykorzystania — po konfiskacie — aktywów objętych sankcjami rosyjskich obywateli w celu zrekompensowania szkód wyrządzonych Ukrainie przez wojnę. Ukraina pracuje nad międzynarodowym mechanizmem odszkodowawczym od maja 2022 r. Wcześniejsze analizy prawne dotyczące możliwości konfiskaty rosyjskich aktywów obejmowały tak zwany Memorandum Akande (Dapo Akande i Philippe Sands) oraz opracowanie Philippe'a Webba dla Służby Badawczej Komisji Europejskiej. Rada Europy utworzyła Trybunał ds. zbrodni agresji, Rejestr Szkód dla Ukrainy oraz była świadkiem podpisania traktatu powołującego Międzynarodową Komisję Odszkodowawczą. Rada Europejska zatwierdziła dwuletni pakiet pomocowy dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro, który ma być spłacany z przyszłych rosyjskich reparacji.