UE nie przedłużyła sankcji wobec Rosji: Słowacja i Francja blokują, Łotwa storpedowała kompromis
Komitet Stałych Przedstawicieli UE (Coreper) nie zdołał 21 września uzgodnić przedłużenia indywidualnych sankcji wobec Rosji. Osobno Słowacja i Francja domagały się wykreślenia z listy oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana; Łotwa zablokowała kompromisowe porozumienie przewidujące ich usunięcie w zamian za przedłużenie reżimu o 36 miesięcy. Ambasadorowie mają zebrać się ponownie 22 września, przed północą, kiedy wygasa obecny reżim sankcyjny obejmujący około 3 tys. osób i podmiotów, w tym Władimira Putina.
Najważniejsze
- 21 września Coreper odbył co najmniej trzy spotkania, ale nie uzgodnił przedłużenia indywidualnych sankcji UE dotyczących integralności terytorialnej i suwerenności Ukrainy.
- Prezydencja irlandzka w Radzie UE zaproponowała przedłużenie reżimu o 36 miesięcy (trzy lata) zamiast dotychczasowych sześciu lub dwunastu.
- Słowacja i Francja domagały się wykreślenia z listy rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana; kompromis łączący ich usunięcie z trzyletnim przedłużeniem został zablokowany.
- Łotwa, której premier Andris Kulbergs publicznie zapowiedział sprzeciw, nie złożyła wszystkich głosów w pisemnej procedurze wieczorem 21 września.
- Bez jednomyślnej zgody wszystkich 27 państw UE cały reżim indywidualnych sankcji obejmujący ok. 3 tys. osób i podmiotów, w tym Władimira Putina, Siergieja Ławrowa, Wiktora Medwedczuka i Wiktora Janukowycza, wygasa o północy 22 września.
- 14 września Coreper przedłużył reżim jedynie o siedem dni właśnie z powodu żądań Słowacji i Francji.
- Minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha nazwał wykreślenie Usmanowa i Fridmana niedopuszczalnym sygnałem wobec Moskwy i zaproponował przedłużenie sankcji o 12 miesięcy zamiast sześciu.
Dlaczego to ważne
Reżim indywidualnych sankcji UE obejmuje około 3 tys. osób i podmiotów powiązanych z rosyjską agresją przeciwko Ukrainie, w same najwyższe rangą rosyjskie kierownictwo, Władimira Putina i byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. Jego przedłużenie wymaga jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich; brak porozumienia do północy 22 września spowodowałby wygaśnięcie całego reżimu, zniesienie zakazów wjazdu i odmrożenie aktywów. Spór wokół dwóch konkretnych nazwisk pokazuje, jak pojedyncze państwa członkowskie mogą blokować lub kształtować politykę sankcyjną UE.
Co się stało
21 września Komitet Stałych Przedstawicieli UE (Coreper) odbył co najmniej trzy spotkania, aby uzgodnić przedłużenie indywidualnych sankcji UE związanych z naruszeniem integralności terytorialnej i suwerenności Ukrainy. Prezydencja irlandzka zaproponowała przedłużenie reżimu o 36 miesięcy zamiast dotychczasowych sześciu lub dwunastu. Słowacja i Francja, którym towarzyszyło wezwanie Luksemburga (w sprawie Michaiła Fridmana), domagały się wykreślenia z listy rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana. Po południu i wieczorem Coreper próbował przeprowadzić pisemną procedurę głosowania nad kompromisem łączącym te dwa usunięcia z trzyletnim przedłużeniem reżimu, ale nie wszystkie państwa członkowskie złożyły swoje głosy. Premier Łotwy Andris Kulbergs publicznie ogłosił, że jego kraj nie poprze porozumienia przewidującego wykreślenie Usmanowa i Fridmana, i zwołał na 22 września nadzwyczajne posiedzenie rządu. Ministrowie spraw zagranicznych Sybiha skrytykował wykreślenie jako niedopuszczalny sygnał wobec Moskwy i zaproponował przedłużenie sankcji o 12 miesięcy. Następne spotkanie ambasadorów UE zaplanowano na 22 września o godzinie 9:00 czasu kijowskiego (8:00 brukselskiego), na kilka godzin przed północą, kiedy reżim wygasa.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie udostępnione źródła pochodzą z Ukrainy i jednomyślnie podkreślają zdecydowany sprzeciw ukraińskiego rządu wobec jakiegokolwiek wykreślenia z listy sankcyjnej. Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha na platformie X nazwał wykreślenie Usmanowa i Fridmana niedopuszczalnym sygnałem wobec Moskwy i zaproponował przedłużenie sankcji o 12 miesięcy zamiast sześciu. Wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Wsiewołod Czencow ostrzegł, że wyjątki od sankcji stanowią niebezpieczny sygnał, osłabiają autorytet UE i grają na rękę Rosji. Prezydent Wołodymyr Zełenski skrytykował inicjatywy zniesienia sankcji wobec oligarchów płacących podatki do rosyjskiego budżetu. Szef Biura Prezydenta Kyryło Budanow również nawoływał do utrzymania sankcji. Ukraińskie media szczegółowo relacjonują techniczne aspekty procesu odnowienia (spotkania Coreper, pisemne procedury, wymóg jednomyślności) oraz rolę poszczególnych państw członkowskich (Słowacja, Francja, Luksemburg, Łotwa) w blokowaniu lub kształtowaniu reżimu sankcyjnego, przedstawiając te naciski jako ustępstwa wobec interesów rosyjskich.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Wszystkie dostarczone materiały pochodzą ze źródeł ukraińskich; w zestawie nie ma międzynarodowej (nieukraińskiej) prasy. Dlatego nie da się przeprowadzić porównania między ukraińską a międzynarodową perspektywą na podstawie dostępnych faktów.
W czym relacje się różnią
Materiały źródłowe nie wykazują istotnych rozbieżności co do głównych faktów wydarzenia: wszystkie zgadzają się, że Coreper nie osiągnął porozumienia 21 września, że Słowacja i Francja domagały się wykreślenia Usmanowa i Fridmana, że Łotwa zablokowała kompromis i że następne spotkanie zaplanowano na 22 września. Część relacji opisuje te spotkania jako trzy, inne wspominają o dwóch głównych posiedzeniach w ciągu dnia.
Kontekst
Indywidualny reżim sankcyjny UE dotyczący naruszeń integralności terytorialnej i suwerenności Ukrainy funkcjonuje od 2014 roku i jest odnawiany co sześć miesięcy. Od 2022 roku obejmuje on około 3 tys. osób i podmiotów, w tym Władimira Putina, rosyjskie kierownictwo, czołowych oligarchów, byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, a także ministra spraw zagranicznych Rosji Siergieja Ławrowa i Wiktora Medwedczuka. Sankcje nałożone na Usmanowa i Fridmana zostały wprowadzone w 2022 roku; UE uzasadniała je w przypadku Usmanowa jego „szczególnie bliskimi więzami” z Putinem. Fridman jest współzałożycielem rosyjskiej grupy Alfa i współwłaścicielem Sense Bank (dawnego Alfa-Bank Ukraina), który Ukraina znacjonalizowała w 2023 roku po nałożeniu sankcji na rosyjskich akcjonariuszy. Fridman prowadzi postępowanie arbitrażowe przeciwko Luksemburgowi w Hongkongu, domagając się 16 mld USD odszkodowania za zamrożone aktywa, co skłoniło Luksemburg do naciskania na jego wykreślenie. Poprzednie regularne przedłużenie reżimu miało miejsce 14 marca, kiedy Słowacja również do ostatniej chwili naciskała na wykreślenie Fridmana i Usmanowa. 14 września Coreper przedłużył reżim jedynie o siedem dni właśnie z powodu żądań Słowacji i Francji. 11 państw członkowskich UE opowiedziało się za zniesieniem zasady jednomyślności w decyzjach o sankcjach, która pozwala pojedynczym krajom blokować pakiety sankcyjne.