UE przedłuża sankcje wobec Rosji na trzy lata, ale wykreśla Usmanowa i Friedmana
Ambasadorowie państw UE uzgodnili 22 września przedłużenie unijnego reżimu sankcji związanych z integralnością terytorialną Ukrainy na 36 miesięcy – do 22 września 2029 roku. W ramach kompromisu ze listy usunięto rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana, czego domagały się Słowacja i Francja. Łotwa, jedyny kraj, który do końca się temu sprzeciwiał, zapowiedziała wprowadzenie własnych sankcji krajowych wobec obu biznesmenów.
Najważniejsze
- 22 września ambasadorowie UE uzgodnili przedłużenie sankcji związanych z integralnością terytorialną Ukrainy na 36 miesięcy – do 22 września 2029 r.
- To pierwsze przedłużenie na trzy lata zamiast dotychczasowych sześciu miesięcy.
- Z listy sankcyjnej wykreślono rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana.
- Słowacja domagała się usunięcia obu oligarchów; Francja nalegała na wykreślenie Usmanowa, a według jednego ze źródeł – Luksemburg Friedmana.
- Łotwa jako jedyny członek UE do końca sprzeciwiała się wykreśleniu; ostatecznie wstrzymała się od głosu i zapowiedziała własne sankcje krajowe.
- Reżim obejmuje ok. 3 tys. osób i podmiotów (litewskie źródła podają ponad 2,6 tys.).
- Szef MSZ Ukrainy Andrij Sybiha określił wykreślenie oligarchów jako „haniebne i nieuzasadnione”.
Dlaczego to ważne
Porozumienie uratowało reżim sankcyjny UE obejmujący ok. 3 tys. osób i podmiotów, który bez jednomyślności wygasłby automatycznie o północy 22 września. Po raz pierwszy sankcje przedłużono od razu na trzy lata zamiast na sześć miesięcy, co ma zwiększyć przewidywalność unijnej polityki sankcyjnej. Jednocześnie wykreślenie dwóch prominentnych rosyjskich oligarchów – krytykowane przez władze Ukrainy – oraz publiczny sprzeciw Łotwy i Litwy odsłoniły podziały w UE wobec Rosji. Zapowiedź własnych sankcji krajowych ze strony Łotwy pokazuje, że państwa członkowskie sięgają po narzędzia krajowe, by kompensować delistowanie na poziomie unijnym.
Co się stało
22 września ambasadorowie państw UE w Brukseli uzgodnili kompromisowe przedłużenie unijnego reżimu sankcji związanego z integralnością terytorialną, suwerennością i niezależnością Ukrainy. Po raz pierwszy reżim – obejmujący ok. 3 tys. osób i podmiotów, w tym Władimira Putina, kierownictwo Rosji, czołowych oligarchów i byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza – został przedłużony na 36 miesięcy zamiast standardowych sześciu; sankcje będą obowiązywać do 22 września 2029 r. Ceną za zgodę było wykreślenie z listy rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana, czego domagały się Słowacja (w odniesieniu do obu) i Francja (w odniesieniu do Usmanowa); jedno ze źródeł dodaje, że Luksemburg naciskał w sprawie Friedmana. Łotwa jako jedyny członek UE do końca publicznie sprzeciwiała się wykreśleniu; ostatecznie wstrzymała się od głosu w Radzie, a jej rząd polecił MSZ niezwłoczne przygotowanie krajowych sankcji wobec obu biznesmenów i zapowiedział wykorzystanie wszelkich dostępnych narzędzi prawnych, by nie dopuścić do odblokowania ich aktywów w Łotwie. Litwa również publicznie sprzeciwiała się usuwaniu osób z list. Szef MSZ Ukrainy Andrij Sybiha określił decyzję jako „haniebną i nieuzasadnioną” i wezwał państwa członokowskie do nałożenia własnych sankcji krajowych.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w dwóch kwestiach. Po pierwsze, liczba osób i podmiotów objętych przedłużonym reżimem jest podawana zarówno jako „ok. 3 tys.” (większość doniesień), jak i jako „ponad 2,6 tys.” (w oświadczeniu rządu łotewskiego). Po drugie, w sprawie usunięcia Michaiła Friedmana najczęściej wskazywano Słowację jako kraj domagający się wykreślenia obu oligarchów, ale jedno ze źródeł dodaje, że to Luksemburg – powiązany z postępowaniem arbitrażowym Friedmana przeciwko Luksemburgowi o 16 mld dolarów – osobno naciskał w sprawie Friedmana.
Kontekst
Unijny reżim sankcji dotyczący integralności terytorialnej Ukrainy funkcjonuje od 2014 r., a od 2022 r. obejmuje Władimira Putina, kierownictwo Rosji, czołowych oligarchów i byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. Do tej pory był on odnawiany co sześć miesięcy i wymagał jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich; brak zgody powoduje automatyczne wygaśnięcie sankcji i odblokowanie zamrożonych aktywów. 14 września 2026 r. UE przedłużyła reżim jedynie o siedem dni, ponieważ Słowacja i Francja nadal domagały się wykreślenia Usmanowa i Friedmana; wcześniejsze przedłużenie 14 marca 2026 r. również wiązało się z ostatnią chwilą próbą wykluczenia obu oligarchów. Według doniesień prasowych Francja wiązała usunięcie Usmanowa z ewentualnym uwolnieniem obywateli Francji przetrzymywanych w więzieniach w Azerbejdżanie, a Friedman pozwał Luksemburg w arbitrażu międzynarodowym na kwotę 16 mld dolarów.