UE przedłużyła sankcje wobec Rosji o trzy lata, ale wykreśliła z listy Usmanowa i Friedmana; Azerbejdżan ułaskawił Francuza
22 września Rada UE przedłużyła o 36 miesięcy reżim sankcji za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niepodległość Ukrainy, obejmujący blisko 3 tys. osób i podmiotów. Jednocześnie z listy usunięto rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana. Następnego dnia prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew podpisał dekret o ułaskawieniu 20 osób, w tym Francuza Martina Ryana, skazanego za szpiegostwo. Ukraina nazwała decyzję o skreśleniu oligarchów „haniebną”.
Najważniejsze
- 22 września Rada UE przedłużyła sankcje dotyczące Ukrainy o 36 miesięcy, do 22 września 2029 roku — po raz pierwszy na trzy lata zamiast zwykłego półrocza.
- Z listy sankcji wykreślono rosyjskich biznesmenów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana (dodanych 28 lutego 2022 r.).
- Inicjatywę usunięcia wsparły Słowacja, Francja i Luksemburg; kroki nie zostały uzgodnione z Ukrainą.
- Według doniesień Francja zabiegała o wykreślenie Usmanowa w zamian za uwolnienie francuskich więźniów przetrzymywanych w Azerbejdżanie, w tym dyrektora Mercorama Martina Ryana.
- Łotwa jako jedyny członek UE sprzeciwiała się wykreśleniu; ostatecznie wstrzymała się od głosu, by nie blokować całego pakietu.
- 23 września prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew ułaskawił 20 osób, w tym Francuza Ryana, skazanego 16 marca 2026 roku na 10 lat za szpiegostwo.
- Ukraina nazwała wykreślenie Usmanowa i Friedmana „haniebnym”; jej pełnomocnik Władysław Własiuk uznał, że brak przesłanek do ich zdjęcia z listy.
Dlaczego to ważne
Reżim obejmuje blisko 3 tys. osób i podmiotów i jest jednym z głównych narzędzi unijnej presji na Rosję za działania wobec Ukrainy. Po raz pierwszy przedłużono go od razu na trzy lata, co zmienia sposób utrzymywania sankcji. Wykreślenie dwóch znanych oligarchów, powiązane z francuską presją i nieformalną umową z Azerbejdżanem, wywołało niezadowolenie części państw członkowskich i Ukrainy. Sprawa pokazuje, że przetarg polityczny może zachwiać spójnością unijnej polityki sankcyjnej.
Co się stało
22 września Rada Unii Europejskiej przedłużyła o 36 miesięcy — do 22 września 2029 roku — reżim sankcji wobec osób odpowiedzialnych za działania zagrażające integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy, ustanowiony po raz pierwszy w marcu 2014 roku. Decyzja objęła blisko 3 tys. osób i podmiotów. Jednocześnie z listy wykreślono rosyjskich biznesmenów Aliszera Usmanowa i Michaiła Friedmana, dodanych do niej 28 lutego 2022 roku. Inicjatywę wykreślenia wsparły Słowacja, Francja i Luksemburg; kroki nie zostały uzgodnione z Ukrainą. Francja miała zabiegać o usunięcie Usmanowa w zamian za uwolnienie francuskich obywateli przetrzymywanych w Azerbejdżanie, w tym dyrektora generalnego Mercorama Martina Ryana, zatrzymanego w Baku w grudniu 2023 roku i skazanego 16 marca 2026 roku na 10 lat za szpiegostwo. Luksemburg poparł wykreślenie Friedmana m.in. dlatego, że Friedman dochodzi przed sądem od Luksemburga co najmniej 16 mld dolarów odszkodowania za zamrożone aktywa. W Radzie UE doszło do ostrych sporów; Łotwa jako jedyny członek sprzeciwiała się wykreśleniu i ostatecznie wstrzymała się od głosu, by nie blokować całego pakietu. UE miała początkowo problem z terminem i sięgnęła po prawną „podpórkę”, by nie dopuścić do upadku całego reżimu.
23 września prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew podpisał dekret o ułaskawieniu 20 osób, w tym Francuza Martina Ryana. Alijew uzasadnił ułaskawienie względami osobistymi, zdrowotnymi i rodzinnymi.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie źródła podane w zestawieniu są ukraińskojęzyczne i jednomyślnie krytycznie oceniają decyzję UE o wykreśleniu Usmanowa i Friedmana — używają sformułowań „haniebne” i „dziwne”. Na pierwszym planie przedstawiany jest głos pełnomocnika prezydenta Ukrainy ds. polityki sankcyjnej Władysława Własiuka, który uznał, że nie istnieją okoliczności uzasadniające wykreślenie obu oligarchów. Teksty akcentują, że Ukraina nie była konsultowana przy tej decyzji, oraz łączą ją z niejawnym porozumieniem Francji z Azerbejdżanem w sprawie uwolnienia francuskich więźniów. Łotwa jest przedstawiana jako obrońca ukraińskich interesów w UE, co kontrastuje z rolą Francji.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w opisie stanowiska Łotwy: część podaje, że Łotwa blokowała złagodzenie sankcji do końca, po czym ustąpiła, a inne wskazują, że była jedynym państwem członkowskim opowiadającym się przeciw wykreśleniu i ostatecznie wstrzymała się od głosu, by nie blokować całego pakietu. Nie ma zgodności co do jednolitego stanowiska państw bałtyckich: część tekstów mówi o Łotwie jako jedynym oponencie przy zgodzie Litwy i Estonii, inne opisują wcześniejszą krytykę ze strony Estonii bez doprecyzowania wspólnego frontu bałtyckiego.
Kontekst
Reżim sankcji UE wymierzony w osoby odpowiedzialne za działania przeciw integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy został ustanowiony w marcu 2014 roku. Usmanow i Friedman zostali wpisani na listę 28 lutego 2022 roku, dwa dni po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Umieszczenie na liście oznacza zamrożenie aktywów w UE, zakaz udostępniania funduszy i zasobów gospodarczych oraz zakaz wjazdu i tranzytu przez terytorium UE.
Martin Ryan, dyrektor generalny Mercorama, został zatrzymany w Azerbejdżanie w grudniu 2023 roku; 16 marca 2026 roku sąd skazał go na 10 lat za szpiegostwo, które Francja odrzucała. Według ustaleń śledztwa miał działać na polecenie osób pracujących jako dyplomaci, będących domniemanymi pracownikami francuskich służb.
Friedman dochodzi od Luksemburga odszkodowania co najmniej 16 mld dolarów za zamrożone aktywa. Francja, opisana jako główny lobbysta złagodzenia sankcji, przejęła rolę, którą w poprzednich rundach odgrywały Węgry pod Viktorem Orbánem.