UE przedłuża sankcje wobec Rosji o trzy lata, jednocześnie zdejmując je z Usmanowa i Fridmana
22 września Rada UE przedłużyła o 36 miesięcy — do 22 września 2029 roku — sankcje wobec osób odpowiedzialnych za działania zagrażające integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy. Jednocześnie ze sztandarowego rosyjskiego oligarchów Aliszera Usmanow i Michaił Fridman zostali usunięci z listy. Dzień później prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew podpisał dekret o ułaskawieniu 20 osób, w tym francuskiego obywatela Martina Ryana, który po grudniu 2023 r. był przetrzymywany w Baku pod zarzutami szpiegostwa. Ukraina nazwała decyzję UE „haniebną i nieuzasadnioną”. Państwa bałtyckie zapowiedziały własne sankcje wobec obu oligarchów.
Najważniejsze
- 22 września Rada UE przedłużyła o 36 miesięcy (do 22 września 2029 r.) sankcje dotyczące Ukrainy, obejmujące ponad 3 tys. osób i podmiotów — po raz pierwszy w cyklu trzyletnim zamiast sześciomiesięcznego
- Ze sztandarowego listy wykreślono Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana, wpisanych 28 lutego 2022 r.
- Inicjatywę wykreślenia wspierały Francja, Luksemburg i Słowacja; Łotwa publicznie się temu sprzeciwiła i ostatecznie wstrzymała się od głosu
- Według doniesień Francja zabiegała o usunięcie Usmanowa w zamian za uwolnienie francuskich obywateli przetrzymywanych w Azerbejdżanie
- 23 września Alijew ułaskawił 20 osób, w tym Francuza Martina Ryana, szefa Mercorama, zatrzymanego w Baku w grudniu 2023 r. i skazanego 16 marca 2026 r. na 10 lat za szpiegostwo
- Ukraiński MSZ i komisarz ds. polityki sankcyjnej Władysław Własiuk ocenili decyzję jako „haniebną”; Estonia, Litwa i Łotwa zapowiedziały własne sankcje
Dlaczego to ważne
Decyzja z 22 września jest pierwszym trzyletnim przedłużeniem reżimu sankcyjnego UE wobec Rosji zamiast dotychczasowej półrocznej weryfikacji. Jednoczesne wykreślenie dwóch prominentnych rosyjskich oligarchów — dodanych do listy 28 lutego 2022 r. — oraz demonstracyjne niezadowolenie Ukrainy, Estonii i Łotwy odsłoniły tarcia wewnątrz Unii. Sprawa unaocznia, jak dwustronna dyplomacja w sprawie zakładników i krajowe interesy (Francja dla Usmanowa, Luksemburg dla Fridmana) mogą kształtować unijną politykę sankcyjną. Następstwem są zapowiedzi sankcji krajowych ze strony państw bałtyckich i ukraińskie propozycje wpisania nowych oligarchów.
Co się stało
22 września Rada UE przyjęła decyzję o przedłużeniu o 36 miesięcy — do 22 września 2029 roku — restrykcyjnych środków wobec osób odpowiedzialnych za podważanie lub zagrażanie integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy. Tego samego dnia ze sztandarowego listy sankcyjnej wykreślono rosyjskich oligarchów Aliszera Usmanowa i Michaiła Fridmana. Według doniesień medialnych inicjatywę wykreślenia popierały Francja, Luksemburg i Słowacja; Łotwa publicznie blokowała ten ruch do końca, ale ostatecznie wstrzymała się od głosu, by nie blokować całego pakietu. Według źródeł dyplomatycznych Francja zabiegała o usunięcie Usmanowa w zamian za uwolnienie francuskich obywateli przetrzymywanych w Azerbejdżanie. Dzień później, 23 września, prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew podpisał dekret o ułaskawieniu 20 osób, w tym Francuza Martina Ryana — szefa firmy Mercorama, zatrzymanego w Baku w grudniu 2023 r. i skazanego 16 marca 2026 r. na 10 lat za szpiegostwo — powołując się na ich „cechy osobiste, stan zdrowia, sytuację rodzinną” i inne względy.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraina nazwała decyzję UE „haniebną i nieuzasadnioną”. Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha i komisarz prezydenta ds. polityki sankcyjnej Władysław Własiuk podkreślali, że Kijów nie był konsultowany w sprawie wykreślenia oligarchów i że nie widać zmienionych okoliczności, które by to uzasadniały — Rosja kontynuuje wojnę, a więzi oligarchów z Kremlem trwają. Własiuk zapowiedział ukraińskie propozycje wpisania do następnego pakietu sankcji UE rosyjskich oligarchów powiązanych z rosyjskim kompleksem wojskowo-przemysłowym, takich jak Władimir Lisin (NLMK) i Władimir Potanin (Nornickel). Ukraińskie media szczególnie eksponują publiczną obronę ukraińskich interesów przez Łotwę jako kontrast wobec stanowiska Francji, Luksemburga i Słowacji.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w opisie odpowiedzialności za wymuszenie wykreślenia. Dyplomaci francuscy i unijni (za Reuters) przekazywali, że Azerbejdżan miał „wykorzystywać” sprawę Usmanowa do szantażowania Paryża w sprawie przetrzymywanych Francuzów; Baku publicznie odrzuca tę interpretację. Rozbieżny jest też stopień opozycji w UE — łotewski premier Andris Kulbergs mówił, że Łotwa stała samotnie w sprzeciwie i że Estonia oraz Litwa już zgodziły się na wykreślenie, podczas gdy inne doniesienia wskazują, że Estonia mimo to publicznie krytykowała decyzję i później nałożyła sankcje krajowe.
Kontekst
Reżim sankcyjny UE wobec osób zagrażających integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy powstał w marcu 2014 r.; obejmuje ponad 3 tys. osób i podmiotów. Putin i Ławrow znaleźli się na liście 25 lutego 2022 r., a Usmanow i Fridman — 28 lutego 2022 r. Martin Ryan, dyrektor generalny Mercorama, został zatrzymany w Azerbejdżanie w grudniu 2023 r. Według ustaleń śledztwa miał działać na polecenie osób pracujących w Azerbejdżanie jako dyplomaci, lecz faktycznie będących pracownikami francuskich służb specjalnych; Francja odrzucała te zarzuty. 16 marca 2026 r. Ryan został skazany na 10 lat więzienia. Luksemburg naciskał na wykreślenie Fridmana w kontekście jego roszczeń sądowych wobec tego kraju o co najmniej 16 mld USD za zamrożone aktywa. Według wcześniejszych doniesień Radia Swoboda za lobbingiem na rzecz usunięcia Usmanowa stały także Turcja, Azerbejdżan, Kazachstan, Kirgistan i Uzbekistan, działające przez Słowację. Usmanow przeprowadził się w 2022 r. do Uzbekistanu, a w październiku 2024 r. ukraiński Wyższy Sąd Antykorupcyjny skonfiskował jego ukraińskie aktywa. Fridman jest poszukiwany przez SBU od grudnia 2023 r., a jego ukraińskie aktywa, w tym Alfa-Bank (obecnie Sense Bank), zostały znacjonalizowane.