Zełenski: Trump podjął „ostateczną" decyzję o licencjach na produkcję Patriotów dla Ukrainy
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił 25 września, że prezydent USA Donald Trump poinformował go podczas spotkania 22 września w Nowym Jorku o „ostatecznej" decyzji o przekazaniu Ukrainie licencji na produkcję pocisków do systemów obrony powietrznej Patriot. Departament Stanu USA dzień po spotkaniu twierdził, że żadna ostateczna decyzja nie zapadła, a sam Trump publicznie tego nie potwierdził.
Najważniejsze
- Zełenski ogłosił 25 września podczas rozmowy audio z dziennikarzami, że Trump podjął „ostateczną" decyzję o przekazaniu licencji na produkcję pocisków Patriot.
- Spotkanie Zełenskiego z Trumpem odbyło się 22 września na marginesie 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku.
- Zełenski nie podał, czy licencje dotyczą starszych pocisków PAC-2 (produkowanych przez Raytheon) czy nowszych PAC-3 (Lockheed Martin); źródła w Biurze Prezydenta mówią o negocjacjach obu wariantów.
- Departament Stanu USA oświadczył 23 września, że ostateczna decyzja nie została podjęta; Trump publicznie nie potwierdził przekazania licencji.
- 30 lipca USA podpisały z Lockheed Martin wieloletni kontrakt na 58,6 mld dolarów na produkcję pocisków Patriot, z planem potrojenia mocy produkcyjnych do 2030 roku.
- Według NATO-ambasadora USA Matthew Whitakera problemem w dostawach PAC-3 są moce produkcyjne i istniejące zapasy, a sytuacja ma się znacząco poprawić za około dwa lata.
- Zełenski stwierdził, że Ukraina otrzymała w tym roku około trzykrotnie mniej pocisków do obrony balistycznej niż rok wcześniej, a partnerzy tłumaczą to konfliktem na Bliskim Wschodzie.
Dlaczego to ważne
Licencja na produkcję Patriotów dałaby Ukrainie po raz pierwszy własne moce wytwarzania kluczowego zachodniego systemu obrony powietrznej, używanego przeciwko rosyjskim uderzeniom rakietowym, w tym balistycznym. Jednocześnie rozbieżność między „ostateczną" decyzją zapowiedzianą przez Zełenskiego a brakiem publicznego potwierdzenia ze strony Trumpa i zastrzeżeniami Departamentu Stanu wskazuje, że sprawa pozostaje politycznie niedomknięta. Nawet po ewentualnym uzyskaniu licencji ukraińscy producenci potrzebują czasu na uruchomienie produkcji, więc potrzeba dostaw gotowych pocisków od partnerów nie znika w krótkiej perspektywie.
Co się stało
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił 25 września w komunikacji audio z dziennikarzami, że prezydent USA Donald Trump poinformował go 22 września w Nowym Jorku, na marginesie Zgromadzenia Ogólnego ONZ, o „ostatecznej" decyzji w sprawie przekazania Ukrainie licencji na produkcję pocisków do systemów obrony powietrznej Patriot. Według Zełenskiego zgoda polityczna strony amerykańskiej jest „ostateczna". Prezydent nie podał jednak, jakich wariantów pocisków dotyczą licencje — PAC-2 czy PAC-3 — ani kiedy Ukraina mogłaby rozpocząć produkcję i w jakich wolumenach. Źródła w Biurze Prezydenta mówiły wcześniej o negocjacjach obu wariantów oraz rozmowach z producentami komponentów. Dzień po spotkaniu, 23 września, Departament Stanu USA stwierdził, że ostateczna decyzja nie została podjęta, choć Trump dzień wcześniej wypowiadał się o sprawie pozytywnie. Sam Trump publicznie nie potwierdził przekazania licencji, a zapytany przez dziennikarzy odpowiedział wymijająco i skierował uwagę na konieczność zawarcia porozumienia pokojowego między Ukrainą a Rosją.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie źródła w zdecydowanej większości eksponują ogłoszenie Zełenskiego jako sukces dyplomatyczny ze spotkania 22 września w Nowym Jorku i przedstawiają decyzję USA jako „ostateczną". Część publikacji powołuje się na źródła w Biurze Prezydenta, które wskazują, że Kijów negocjuje licencje zarówno na PAC-2, jak i na PAC-3, i prowadzi równoległe rozmowy z producentami komponentów. Ukraińska prasa podkreśla też, że Zełenski nie sprecyzował wariantu pocisku ani terminów, oraz że uruchomienie krajowej produkcji zajmie ukraińskim zakładom czas, więc potrzeba dalszych dostaw gotowych pocisków od partnerów pozostaje aktualna. Wiele ukraińskich redakcji zestawia relację Zełenskiego z oświadczeniem Departamentu Stanu z 23 września o braku ostatecznej decyzji.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Ograniczone zachodnie relacje (m.in. niemiecki i hiszpański tytuł, korzystające z doniesień agencyjnych) ujmują sprawę w kontekście rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie i podają ewentualną zgodę Trumpa ostrożniej, bez retoryki „ostatecznej decyzji" użytej przez Zełenskiego. Jeden z ukraińskich materiałów opartych na CNN odnotowuje, że Trump odmówił udzielenia bezpośredniej odpowiedzi na pytanie, czy zgodził się na produkcję Patriotów na Ukrainie, i skierował uwagę na namawianie Kijowa i Moskwy do zawarcia porozumienia kończącego wojnę. W międzynarodowej narracji dominuje akcent na warunkowy i polityczny charakter tej zgody oraz na brak ustalonych terminów.
W czym relacje się różnią
Główna rozbieżność dotyczy tego, czy decyzja USA jest już „ostateczna": Zełenski ogłosił to 25 września, ale Departament Stanu 23 września twierdził, że żadna ostateczna decyzja nie zapadła, a sam Trump publicznie nie potwierdził przekazania licencji i wymijająco odpowiadał na pytania dziennikarzy. Druga rozbieżność dotyczy wariantu pocisku: Zełenski nie podał, czy chodzi o PAC-2 czy PAC-3; część doniesień mówi o „mniej zaawansowanej technologicznie" wersji Patriota, a źródła w Biurze Prezydenta wskazywały, że Ukraina negocjuje licencje na oba warianty.
Kontekst
PAC-2 to starszy wariant pocisku Patriot produkowany głównie przez Raytheon (oraz w ramach wspólnego przedsięwzięcia COMLOG z niemieckim MBDA); PAC-3 (wersje CRI i MSE) wytwarza Lockheed Martin, z dodatkową produkcją w Japonii przez Mitsubishi Heavy Industries. Po pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku popyt na systemy Patriot gwałtownie wzrósł, zmniejszając globalne zapasy pocisków przechwytujących. 30 lipca USA podpisały z Lockheed Martin wieloletni kontrakt o wartości 58,6 mld dolarów na produkcję pocisków Patriot; firma planuje potroić moce produkcyjne do 2030 roku. Ambasador USA przy NATO Matthew Whitaker ocenił 18 września, że problem z dostawami PAC-3 to moce produkcyjne i istniejące zapasy, a nie brak finansowania, i że sytuacja powinna się znacząco poprawić za około dwa lata. Zełenski mówił w połowie sierpnia, że Ukraina potrzebuje 5 proc. zapasów pocisków Patriot USA, by przetrwać zimę, i 10 proc., by zestrzelić wszystkie rosyjskie pociski balistyczne; podał też, że Ukraina otrzymała w tym roku około trzykrotnie mniej pocisków do obrony balistycznej niż rok wcześniej, a partnerzy tłumaczą to konfliktem na Bliskim Wschodzie.