Szwajcarzy odrzucili w referendum wzmocnienie neutralności

Dlaczego to ważne

Odrzucenie inicjatywy pozwala Szwajcarii zachować obecny, elastyczny model neutralności i nadal przyłączać się do unijnych sankcji wobec Rosji. Wynik jest porażką SVP i jej głównego sponsora, byłego członka Rady Związkowej Christopha Blochera, który wydał na kampanię ok. 2 mln franków szwajcarskich. Jednocześnie jest to odrzucenie apelu Moskwy, która publicznie namawiała szwajcarskich wyborców do poparcia wniosku. Głosowanie nie oznacza końca szwajcarskiej neutralności — utrzymuje ją w dotychczasowej, nieskonstytucyjnie utrwalonej formie.

Co się stało

27 września 2026 r. w Szwajarii odbyło się referendum w sprawie inicjatywy mającej wpisać do konstytucji zasadę „wieczystej i uzbrojonej" neutralności. Wniosek złożony przez prawicowo-populistyczną Szwajcarską Partię Ludową (SVP) przewidywał zakaz wstępowania Szwajcarii do sojuszy wojskowych, takich jak NATO, oraz zakaz nakładania sankcji niezatwierdzonych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Głównym autorem inicjatywy i jej finansowym filarem był były członek Rady Związkowej Christoph Blocher, który przeznaczył na kampanię ok. 2 mln franków szwajcarskich (ok. 2,4 mln USD).

Według wstępnych wyników ok. 69% głosujących opowiedziało się przeciw inicjatywie, a ok. 31% ją poparło. Exit poll SRF oraz oficjalny wynik opublikowany przez Neue Zürcher Zeitung wskazały 70,15% głosów przeciw i 29,85% za; żaden kanton nie poparł wniosku. Inicjatywę poparła jedynie SVP — rząd, parlament i wszystkie pozostałe główne partie były jej przeciwne. Moskwa publicznie wzywała szwajcarskich wyborców do głosowania za wnioskiem. Odrzucenie inicjatywy zachowuje zdolność rządu do elastycznego stosowania zasady neutralności, w tym do dalszego przyłączania się do sankcji UE wobec Rosji.

W czym relacje się różnią

Źródła nieco różnią się w podawanym udziale głosów przeciw: wstępne wyniki cytowane przez Bloomberga i Politico mówią o ok. 69% przeciw, natomiast exit poll SRF i oficjalny wynik Neue Zürcher Zeitung wskazują 70,15% przeciw. Poza tym artykuły nieco inaczej akcentują rezultat: jedne ujmują go jako zachowanie przez Szwajcarię prawa do przyłączania się do sankcji UE przeciw Rosji, inne — jako odrzucenie wniosku, który zmusiłby Szwajcarię do rezygnacji z tych sankcji; sam wynik jest w obu ujęciach taki sam.

Kontekst

Neutralność Szwajcarii jest zapisana w jej konstytucji od 1848 r., a jej stała neutralność uzbrojona została uznana na arenie międzynarodowej w 1815 r. po wojnach napoleońskich. Po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. Szwajcaria w znacznym stopniu przyłączyła się do unijnych sankcji wobec Rosji; w marcu 2022 r. Berno zamroziło rosyjskie aktywa o wartości ok. 5,75 mld franków szwajcarskich, a w sierpniu 2026 r. rozszerzyło listy sankcyjne o 9 osób i 45 firm. Bezpośrednim kontekstem referendum była ta właśnie decyzja o sankcjach, do której odwoływała się SVP w uzasadnieniu inicjatywy. Na kilka dni przed głosowaniem, 19 września, Szwajcaria przyjęła nową strategię bezpieczeństwa zakładającą wzmocnienie zdolności obronnych i ochrony przed atakami hybrydowymi. Głosowanie 27 września było drugim w 2025 r. wnioskiem SVP odrzuonym przez wyborców — w czerwcu odrzucono propozycję ograniczenia populacji kraju do 10 mln.