Trump poparł plan wymiany więźniów politycznych w Rosji na zniesienie sankcji
Specjalny wysłannik prezydenta USA John Coale zaproponował strategię, w której Rosja miałaby zwolnić więźniów politycznych w zamian za złagodzenie amerykańskich sankcji i przywrócenie więzi gospodarczych z Moskwą. Donald Trump poparł tę inicjatywę, wzorowaną na białoruskim modelu Coale'a. Kreml odrzucił propozycję, a Ukraina zapowiedziała blokowanie jakiegokolwiek znoszenia sankcji do końca wojny.
Najważniejsze
- John Coale, specjalny wysłannik Trumpa, zaproponował wymianę rosyjskich więźniów politycznych na złagodzenie sankcji USA i odbudowę więzi gospodarczych z Moskwą.
- Prezydent Donald Trump poparł tę inicjatywę; według The Atlantic może ona otworzyć drogę do umów o rosyjskiej ropie, paliwach, minerałach ziem rzadkich i innych towarach.
- Coale stosował już podobne podejście w Białorusi – uwolniono ok. 500 więźniów politycznych, a USA złagodziły sankcje i rozpoczęły rozmowy o zakupie białoruskich nawozów potasowych.
- Białoruś 16 września zgodziła się zwolnić 25 więźniów politycznych w zamian za zniesienie sankcji wobec spółek Lakokraska i Bellesbumprom; 24 września Łukaszenko podpisał dekret o ułaskawieniu 15 osób.
- 29 września Trump nominował Coale'a na stanowisko Specjalnego Wysłannika Prezydenta ds. Zakładników w randze ambasadora; nominacja wymaga zatwierdzenia przez Senat.
- Kreml odrzucił propozycję: rzecznik Dmitrij Pieskow stwierdził, że Rosja nie uznaje istnienia więźniów politycznych i nie prowadzi rozmów o złagodzeniu sankcji w zamian za ich uwolnienie.
- Prezydent Wołodymyr Zełenski zapowiedział blokowanie znoszenia sankcji wobec Rosji do końca wojny, argumentując, że większe wpływy rosyjskie oznaczają więcej zasobów na wojnę.
- Ukraińscy urzędnicy nie spodziewają się poważnych rozmów pokojowych w najbliższym czasie; Rosja kontynuuje ataki, a USA podejmują równoległe próby wynegocjowania ograniczonego zawieszenia broni.
Dlaczego to ważne
Strategia ujawniona przez The Atlantic łączy złagodzenie sankcji USA z uwolnieniem rosyjskich więźniów politycznych, modelując nową oś negocjacyjną Waszyngtonu z Moskwą. Pokazuje gotowość Białego Domu do wielkich umów gospodarczych z Rosją – w sektorze ropy, paliw i minerałów ziem rzadkich – równolegle do zaostrzania reżimu sankcyjnego ustawą Lindseya Grahama. Kreml już odrzucił to podejście, co podważa jeden z filarów amerykańskiej dyplomacji. Dla Ukrainy oznacza to bezpośrednie zagrożenie dla leverage'u sankcyjnego i bezpieczeństwa, dlatego Kijów zapowiada blokowanie znoszenia sankcji.
Co się stało
29 września The Atlantic, w artykule Simona Schustera, ujawnił, że specjalny wysłannik prezydenta USA John Coale zaproponował strategię wobec Rosji: Kreml miałby zwolnić więźniów politycznych w zamian za złagodzenie amerykańskich sankcji i odbudowę więzi gospodarczych. Prezydent Donald Trump poparł tę inicjatywę, której celem jest reintegracja Rosji z gospodarką światową i otwarcie drogi do umów o rosyjskiej ropie, paliwach, minerałach ziem rzadkich i innych towarach. Coale wzorował się na własnym doświadczeniu z Białorusi – wcześniej pomógł wynegocjować uwolnienie ok. 500 białoruskich więźniów politycznych, co poskutkowało złagodzeniem sankcji i rozpoczęciem rozmów o zakupie białoruskich nawozów potasowych. Pomysł zrodził się po wiosennym spotkaniu Coale'a z noblistą Dmitrijem Muratowem, współzałożycielem Nowej Gazety, który przekazał mu medal Reagan–Gorbaczow i fotografie rosyjskich aktywistów uwięzionych za sprzeciw wobec wojny. Tego samego dnia Trump nominował Coale'a na stanowisko Specjalnego Wysłannika ds. Zakładników w randze ambasadora; nominacja wymaga zatwierdzenia przez Senat. Kreml odrzucił propozycję: rzecznik Dmitrij Pieskow oświadczył, że Rosja nie uznaje istnienia więźniów politycznych i nie rozmawia o złagodzeniu sankcji w zamian za ich uwolnienie, choć rosyjskie i amerykańskie służby kontynuują "regularne kontakty" w sprawie wymian jeńców. Ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski zapowiedział blokowanie znoszenia sankcji do końca wojny, a ukraińscy urzędnicy nie spodziewają się poważnych rozmów pokojowych w najbliższym czasie – Rosja przygotowuje rzekomo nową falę uderzeń zimą, kontynuując ataki.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media podkreślają ryzyko związane ze strategią Coale'a: złagodzenie sankcji i rozwój handlu z Rosją może wzmocnić jej potencjał wojskowy, a "umowy o dobrobycie" nie stanowią gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy. Centralnym punktem ukraińskiej relacji jest sprzeciw prezydenta Zełenskiego wobec znoszenia sankcji do zakończenia wojny. Źródła ukraińskie uwypuklają też odrzucenie propozycji przez Kreml jako dowód, że podejście Waszyngtonu jest niedopasowane do pozycji Moskwy i mało prawdopodobne, by przyniosło rezultaty. Wiele tekstów zwraca uwagę, że rozmowy pokojowe w najbliższym czasie nie są oczekiwane, a Rosja kontynuuje ataki w trakcie negocjacji.
W czym relacje się różnią
Źródła różnią się w ocenie reakcji Moskwy: Kreml kategorycznie odrzuca samo sformułowanie "więźniowie polityczni" i twierdzi, że złagodzenie sankcji w zamian za ich uwolnienie nie jest przedmiotem rozmów, co stoi w sprzeczności z przesłankami strategii Coale'a. Rozbieżności dotyczą też skali białoruskiego precedensu – część źródeł mówi o "wieluset", część o ok. 500, a jedno o "kilkudziesięciu" uwolnionych więźniach. Część materiałów podaje jedynie, że poważne rozmowy pokojowe nie są spodziewane w najbliższym czasie, inne dodają, że ukraińscy urzędnicy nie oczekują ich przed wiosną i oceniają dyplomację Trumpa jako nieskuteczną.
Kontekst
USA i Europa nakładają sankcje na rosyjskie elity, banki, przemysł i sektor energetyczny od 2014 roku. Na początku 2025 roku Trump tymczasowo złagodził część ograniczeń, pozwalając Rosji zwiększyć sprzedaż paliw na rynku światowym; Ukraina potępiła tę decyzję. Następnie Trump podpisał ustawę Lindseya Grahama umożliwiającą zaostrzenie sankcji wobec Rosji i jej partnerów handlowych. Wcześniej Coale i inni amerykańscy dyplomaci pomogli wynegocjować uwolnienie ok. 500 białoruskich więźniów politycznych, po czym USA złagodziły sankcje i rozpoczęły rozmowy o białoruskich nawozach potasowych. 16 września Białoruś zgodziła się zwolnić 25 więźniów politycznych w zamian za zniesienie sankcji wobec spółek Lakokraska i Bellesbumprom; 24 września Łukaszenko podpisał dekret ułaskawiający 15 osób. Trump ogłosił w zeszłym tygodniu, że USA negocjują "dużą" umowę potasową z Białorusią; Coale przekazał The Atlantic, że w rozmowy zaangażowana jest też Rosja. Pomysł wobec Rosji zrodził się po wiosennym spotkaniu Coale'a z noblistą Dmitrijem Muratowem, współzałożycielem Nowej Gazety. Steve Witkoff, główny kontakt Trumpa z Rosją, od początku pełnoskalowej wojny spotkał się z Putinem co najmniej siedem razy, ale do Kijowa pojechał tylko raz. Według danych Memoriału na 30 września w Rosji i na okupowanych terytoriach Ukrainy co najmniej 5 729 osób przebywało w więzieniu z powodów politycznych; Memoriał zastrzega, że to minimum.