Rezygnacja prokuratora generalnego Ukrainy w cieniu sprawy „Kartagina”

Dlaczego to ważne

Rezygnacja prokuratora generalnego, mianowanego zaledwie w czerwcu 2025 roku, pozostawia najwyższe stanowisko w ukraińskim wymiarze sprawiedliwości nieobsadzone w momencie trwających postępowań antykorupcyjnych i osłabia Ośrodek Prokuratury Generalnej. Sprawa „Kartagina” wiąże podejrzenia o „krycie” dużych oszukańczych call center z kadrą kierowniczą prokuratury, co stawia pytania o integralność tej instytucji. Działania NABU i SAP — łącznie z przeszukaniami u prokuratora generalnego, jego zastępczyni oraz szefa obwodu odeskiego — pokazują, że organy antykorupcyjne działają przeciwko najwyższym urzędnikom państwowym, co jest testem niezależności, której domagają się partnerzy Ukrainy. Sprawa nasila debatę nad procedurą wyboru następcy i relacjami między prokuraturą a organami antykorupcyjnymi.

Co się stało

Wieczorem 7 września prokurator generalny Ukrainy Rusłan Krawczenko złożył rezygnację po spotkaniu z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim i szefem frakcji Sługa Narodu Dawydem Arachamią. Tego samego dnia Krawczenko oświadczył, że nie ma statusu procesowego w sprawie „Kartagina” i że traktuje sytuację wokół siebie jako presję polityczną; rezygnację określił ostatecznie jako „świadomą decyzję polityczną”. Prezydent potwierdził, że podanie o odwołanie zostanie skierowane do Rady Najwyższej, lecz do 15:00 9 września dokument nie został tam jeszcze zarejestrowany.

Rezygnacja nastąpiła w kontekście ogłoszonej 4 września przez NABU i SAP operacji specjalnej „Kartagina”, wymierzonej w organizację przestępczą w Ośrodku Prokuratury Generalnej (OGP), która miała systematycznie pobierać łapówki od oszukańczych call center i legalizować uzyskane środki. Jako organizatora śledztwo wskazało Sergiusza Kropywę, zastępcę szefa departamentu współpracy międzynarodowej OGP, którego Wysoki Sąd Antykorupcyjny (WAKS) 6 września umieścił w areszcie z możliwością zwolnienia za kaucją 120 mln UAH. 7 września WAKS zastosował 60-dniowy areszt z alternatywną kaucją 20 mln UAH wobec jego 24-letniej partnerki Jełyzawety Iwachnenko oraz areszt z kaucją 3 mln UAH wobec kierowcy Serhija Kucyja. Pięciu podejrzanym przedstawiono zarzuty z art. 255 (tworzenie i kierowanie organizacją przestępczą) i art. 209 (pranie pieniędzy) Kodeksu karnego Ukrainy, za co grozi do 15 lat pozbawienia wolności.

W dniach poprzedzających rezygnację NABU i SAP przeprowadziły przeszukania u Krawczenki, jego pierwszej zastępczyni Mariji Wdowyczenki oraz szefa Odeskiej OWA Ołeha Kipiera. OGP potwierdził nocne przeszukania w gabinetach kierownictwa i zwrócił się o „prawną ocenę” tych działań. Według źródeł podczas przeszukań u Wdowyczenki znaleziono materiały wskazujące na inwigilację dyrektora NABU Semena Krywonosa, szefa SAP Ołeksandra Kłymenki, ich rodzin i podwładnych, a także luksusowe zegarki Rolex, które — według Centrum Przeciwdziałania Korupcji — miały być prezentem urodzinowym od Kropywy. Wdowyczenko złożyła rezygnację wkrótce po Krawczence; jej dymisja została potwierdzona 9 września przez szefową departamentu polityki informacyjnej OGP Marianę Hajowską-Kowbasiuk, a 8 września był jej ostatnim dniem roboczym. Nazwisko Wdowyczenki pojawia się w materiałach śledztwa „Kartagina”.

8 września odbyło się posiedzenie komisji ds. porządku prawnego Rady Najwyższej, na które Krawczenko przybył osobiście — komisja otworzyła obrady i natychmiast je zamknęła, ponieważ prokurator dzień wcześniej sam ogłosił rezygnację. Komisja zobowiązała się rozpatrzyć prezydenckie podanie o odwołanie w ciągu 24 godzin od jego wpłynięcia.

Jak piszą o tym źródła ukraińskie

Ukraińskie media relacjonują rezygnację przede wszystkim przez szczegółowy pryzmat sprawy „Kartagina”, wymieniając Kropywę, Wdowyczenkę i innych urzędników oraz akcentując przeszukania, domniemaną inwigilację kierownictwa organów antykorupcyjnych i luksusowe prezenty. Ukraińskie redakcje osadzają sprawę w szerszym kontekście instytucjonalnym — wskazując na próbę ograniczenia niezależności NABU i SAP w lipcu 2025 oraz na utknięły w Radzie projekt ustawy o zaostrzeniu odpowiedzialności za oszukańcze call center. Rozmowy z deputowanymi Andrijem Osadczukiem (komisja ds. porządku prawnego) i Anastasiją Radiną (komisja antykorupcyjna) przedstawiają rezygnację jako decyzję polityczną służącą ochronie reputacji systemu prokuratorskiego i towarzyszą apelu o wprowadzenie konkurencyjnej procedury wyboru nowego prokuratora generalnego. Ukraińskie relacje obszernie cytują samego Krawczenkę — jego zaprzeczenia, zarządzenia o zawieszeniu, kontrolach i badaniach poligraficznych — oraz skargi OGP na nocne przeszukania NABU.

Jak piszą o tym źródła międzynarodowe

Międzynarodowe relacje, w tym jedyne francuskojęzyczowe doniesienie „Le Monde”, ujmują rezygnację jako wstrząs korupcyjny o konsekwencjach politycznych, który osłabia pozycję prezydenta Zełenskiego, akcentując raczej skutki dla prezydenckiego obozu niż wewnętrzne szczegóły sprawy. W komentarzach międzynarodowych podkreśla się też rolę niezależnych organów antykorupcyjnych (NABU i SAP) oraz przypomina niedawną prezydencką próbę podporządkowania ich prokuratorowi generalnemu, przedstawiając całe wydarzenie jako test antykorupcyjnych zobowiązań Ukrainy.

W czym relacje się różnią

Źródła różnią się w ocenie, czy Krawczenko zrezygnował dobrowolnie, czy pod presją prezydenta: sam określił to jako „świadomą decyzję polityczną”, lecz część doniesień wskazuje, że Zełenski poprosił go o rezygnację po spotkaniu. Rozbieżność dotyczy też statusu Krawczenki w sprawie „Kartagina” — publicznie zaprzeczał jakimkolwiek powiązaniom, podczas gdy materiały NABU/SAP i organizacji antykorupcyjnych wskazują na nagrania, prezenty i powiązania majątkowe łączące go z głównym podejrzanym. Część źródeł podaje, iż frakcja Sługa Narodu początkowo maksymalnie broniła prokuratora, a inne — że jej ton zmienił się dopiero po prezydenckim spotkaniu.

Kontekst

Krawczenko został mianowany prokuratorem generalnym w czerwcu 2025 roku w wieku 36 lat. W lipcu 2025 prezydentura próbowała podporządkować NABU i SAP prokuratorowi generalnemu, ale wycofała się po protestach społecznych i presji europejskiej. Operacja „Kartagina” została ogłoszona 4 września i dotyczy organizacji przestępczej w OGP, która miała „kryć” oszukańcze call center i prać uzyskane środki. W dniach 5–7 września NABU i SAP przeprowadziły przeszukania u Krawczenki, Wdowyczenki i szefa Odeskiej OWA Ołeha Kipiera. Wysoki Sąd Antykorupcyjny umieścił w areszcie Kropywę (z kaucją 120 mln UAH), jego partnerkę Jełyzawetę Iwachnenko (20 mln UAH) i kierowcę Serhija Kucyja (3 mln UAH). Według materiałów śledztwa Kropywa miał być blisko związany z Krawczenką — w nagraniach zwracał się do niego per „Andrijowycz” — i finansować remonty domu w Kozynie przypisywanego prokuratorowi.