Prokurator generalny podpisał podejrzenie dla szefa NABU i wyjechał z Ukrainy; Zełenski żąda jego natychmiastowego odwołania
Prokurator generalny Ukrainy Rusłan Kravczenko, który 7 września złożył rezygnację w kontekście operacji „Kartagina”, 14 września opublikował nagranie wideo, w którym ogłosił podpisanie podejrzenia wobec dyrektora NABU Semena Krywonosa. Tej samej nocy opuścił Ukrainę. Prezydent Wołodymyr Zełenski zareagował w ciągu godziny, żądając od Rady Najwyższej natychmiastowego odwołania Kravczenki i podpisując dekret o jego zawieszeniu. Komisja Europejska podkreśliła znaczenie niezależnych organów antykorupcyjnych dla Ukrainy.
Najważniejsze
- 14 września prokurator generalny Rusłan Kravczenko ogłosił w nagraniu wideo podpisanie podejrzenia wobec dyrektora NABU Semena Krywonosa (podrobienie dokumentów i fikcyjna adopcja z 2008–2014), a także podejrzenia wobec osoby bliskiej szefowi SAPO Ołeksandrowi Klymenence.
- Kravczenko tej samej nocy wyjechał z Ukrainy służbowym samochodem (według źródeł ok. godz. 02:30); podał, że jest w podróży służbowej i zamierza spotkać się z partnerami międzynarodowymi.
- Prezydent Zełenski publicznie oświadczył, że jedyną drogą dla tego prokuratora generalnego jest zwolnienie z urzędu, złożył do Rady Najwyższej wniosek o odwołanie Kravczenki i podpisał dekret nr 905/2026 o jego zawieszeniu na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o reżimie prawnym stanu wojennego.
- Komisja praworządności Rady Najwyższej 14 września zarekomendowała odwołanie; głosowanie zapowiedziano na 15 września (szef frakcji «Sługa Narodu» Dawyd Arałamia).
- NABU i SAPO oświadczyły, że podejrzenie nie zostało formalnie wręczone Krywonosowi, a działania prokuratora generalnego są kontynuacją systematycznego ataku na niezależne organy antykorupcyjne; 14 wieczorem OGP ogłosiło, że wpisy w ERDR dotyczące podejrzenia zostały anulowane.
- Operacja „Kartagina” (ogłoszona 4 września przez NABU i SAPO) ujawniła rzekomą organizację przestępczą w OGP, której organizatorem miał być urzędnik Serhij Kropywa; pięć osób otrzymało podejrzenia, wobec Kropywy zastosowano areszt z alternatywną kaucją 120 mln hrywien.
- Rzecznik Komisji Europejskiej Guillaume Mercier podkreślił, że niezależne organy antykorupcyjne są fundamentem praworządności w Ukrainie i muszą być chronione; walka z korupcją pozostaje kluczowym elementem dla kraju kandydującego do UE.
Dlaczego to ważne
Sprawa ta jest bezpośrednim testem niezależności ukraińskich instytucji antykorupcyjnych (NABU i SAPO), które stanowią jeden z kluczowych warunków na ścieżce akcesyjnej Ukrainy do UE. Otwarty konflikt między prokuratorem generalnym a kierownictwem głównych organów antykorupcyjnych, któremu towarzyszy wyjazd prokuratora za granicę, podważa zaufanie międzynarodowe i osłabia argumenty Ukrainy wobec Komisji Europejskiej. Incydent rozgrywa się na tle operacji „Kartagina”, wymierzonej w rzekomą korupcję wewnątrz samego OGP, co jeszcze bardziej podnosi stawkę dla jakości państwa i bezpieczeństwa wewnętrznego w warunkach wojny.
Co się stało
14 września rano prokurator generalny Rusłan Kravczenko opublikował nagranie wideo, w którym ogłosił, że podpisał podejrzenie wobec dyrektora NABU Semena Krywonosa (podrobienie dokumentów w celu uzyskania nienależnej korzyści w szczególnie dużych rozmiarach oraz fikcyjna adopcja dziecka z 2008–2009 r.) oraz podejrzenie wobec osoby bliskiej szefowi SAPO Ołeksandrowi Klymenence (wpływanie na sędziów WAKS, wręczanie łapówek, ułatwianie unikania mobilizacji). Kravczenko stwierdził też, że wcześniej „politycznie powstrzymywał go” prezydent od podpisania tych decyzji, a organy antykorupcyjne miały oferować mu gwarancje bezkarności w zamian za odstąpienie od podpisania podejrzeń. Według źródeł „Ukraińskiej Prawdy” tej samej nocy ok. godz. 02:30 Kravczenko opuścił Ukrainę służbowym samochodem; oświadczył, że jest w podróży służbowej związanej z wydarzeniem sieci parlamentarnej PACE w Paryżu. Prezydent Zełenski w ciągu godziny oświadczył na Telegramie, że jedyną drogą jest zwolnienie prokuratora, i złożył do Rady Najwyższej wniosek o odwołanie; komisja praworządności poparła wniosek tego samego dnia, a szef frakcji „Sługa Narodu” Dawyd Arałamia zapowiedział głosowanie na 15 września. Wieczorem 14 września Zełenski podpisał dekret nr 905/2026 o zawieszeniu Kravczenki w urzędzie na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o reżimie prawnym stanu wojennego. NABU i SAPO oświadczyły, że podejrzenie nie zostało formalnie wręczone Krywonosowi, że działania Kravczenki są kontynuacją systematycznego ataku na niezależne organy antykorupcyjne, a wieczorem OGP ogłosiło anulowanie wpisów w ERDR dotyczących podejrzenia. Sprawa rozgrywa się po operacji „Kartagina” (ogłoszonej 4 września przez NABU i SAPO), w ramach której pięć osób otrzymało podejrzenia w związku z rzekomym „przykrywaniem” sieci oszukańczych centrów telefonicznych przez urzędnika OGP Serhija Kropywę.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Z perspektywy międzynarodowej sprawa jest przede wszystkim odczytywana jako test dla ukraińskich antykorupcyjnych zobowiązań na ścieżce do akcesji do UE. Rzecznik Komisji Europejskiej Guillaume Mercier potwierdził, że Bruksela jest świadoma ostatnich wydarzeń, lecz odmówiła komentowania poszczególnych spraw; podkreślił politykę zerowej tolerancji dla korupcji oraz to, że niezależne organy antykorupcyjne są „fundamentem” praworządności w Ukrainie i muszą być chronione i zdolne do wykonywania swojej pracy, a nowy prokurator generalny musi być wybrany w trybie konkursowym zgodnie z planem reform „Kaczka–Kos”. Rzeczniczka PACE Nathalie Bargellini oświadczyła, że ani Kravczenko, ani przedstawiciele jego urzędu nie wezmą udziału w paryskim wysłuchaniu nt. ukraińskich dzieci, co podważa oficjalne uzasadnienie wyjazdu. Źródła w ukraińskim OGP i środowisku Bankowej nieoficjalnie zapowiadały, że podpisane podejrzenie zostanie anulowane jako nieuzasadnione.
W czym relacje się różnią
Między źródłami istnieją wyraźne rozbieżności co do kilku kluczowych kwestii. Po pierwsze, czy podejrzenie zostało faktycznie i w sposób prawidłowy doręczone dyrektorowi NABU Krywonosowi: Kravczenko i rzecznik OGP twierdzili, że tak i że wpisano je do ERDR; NABU, SAPO i sam Krywonos utrzymywali, że żaden papierowy dokument nie został wręczony ani dostarczony; 14 września wieczorem OGP ogłosiło, że podejrzenie nie zostało doręczone zgodnie z Kodeksem postępowania karnego i że wpisy w ERDR zostały anulowane. Po drugie, rozbieżne są informacje o celu wyjazdu Kravczenki: oficjalnie podawał podróż służbową do Paryża (5-dniowy rozkaz od 13 września, potwierdzony przez OGP), ale różne media i źródła w organach ścigania wskazywały Litwę, Brukselę albo tranzyt przez przejście z Polską; rzeczniczka PACE Nathalie Bargellini oświadczyła, że ani Kravczenko, ani przedstawiciele jego urzędu nie wezmą udziału w wysłuchaniu w Paryżu. Po trzecie, spór dotyczy tego, czy wyjazd Kravczenki za granicę był możliwy wyłącznie za zgodą prezydenta (co sugerowało Centrum Przeciwdziałania Korupcji, twierdząc, że zgoda była udzielona w zamian za podpisanie podejrzenia wobec Krywonosa), czy też prokurator generalny może samodzielnie podejmować takie decyzje (co argumentował poseł Serhij Właseńko). Po czwarte, Kravczenko twierdził, że organy antykorupcyjne uzyskały dostęp do chronionych materiałów spraw karnych i ukradły dokumenty podczas przeszukań OGP w ramach „Kartaginy”; NABU, SAPO i Krywonos zaprzeczali, wskazując, że zabezpieczono jedynie zaświadczenie (dowidka) z wykazem detektywów objętych postępowaniami kontrwywiadowczymi, a nie akta spraw karnych. Wreszcie, źródła w Biurze Prezydenta (cytowane przez RBC-Ukraina, NV, LIGA.net) twierdziły, że inicjatywa podpisania podejrzeń była osobistym, nieskoordynowanym działaniem Kravczenki, czemu sam prokurator generalny zaprzeczał, utrzymując, że wcześniej „politycznie powstrzymywał go” Zełenski.
Kontekst
Niezależne organy antykorupcyjne — NABU (biuro detektywistyczne) i SAPO (właściwa prokuratura) — zostały powołane po rewolucji Majdanu w 2014 r. przy wsparciu UE i MFW i od lat stanowią jeden z kluczowych benchmarków europejskich wobec Ukrainy; rzecznik Komisji Europejskiej Guillaume Mercier 14 września ponownie podkreślił, że walka z korupcją jest „kluczowym elementem” dla każdego kraju kandydującego do UE, a niezależne organy antykorupcyjne stanowią „fundament” praworządności w Ukrainie. Rusłan Kravczenko został prokuratorem generalnym w czerwcu 2025 r. po kierowaniu Państwową Służbą Podatkową od grudnia 2024 do czerwca 2025 r.; 7 września złożył rezygnację w kontekście ogłoszonej 4 września operacji „Kartagina”, która ujawniła rzekomą organizację przestępczą w OGP kierowaną przez Serhija Kropywę (zastępca dyrektora Departamentu Współpracy Międzynarodowej), odpowiedzialną za „przykrywanie” sieci oszukańczych centrów telefonicznych i pranie pieniędzy. Pięć osób otrzymało podejrzenia; wobec Kropywy WAKS zastosował areszt z alternatywną kaucją 120 mln hrywien. Opublikowany tekst podejrzenia wobec Krywonosa obejmuje dwa epizody: rzekomą fikcyjną adopcję dziecka w 2008–2009 r. wykorzystaną do uzyskania amnestii w sprawie o kupowanie głosów oraz rzekome żądanie nienależnej korzyści w 2014 r. przy okazji transakcji gruntowej, gdy Krywonos pracował w wydziale sprawiedliwości miasta i rejonu Obuchiw.