Ukraina prosi UE o wykorzystanie zamrożonych aktywów Rosji na potrzeby 2027 roku
Minister finansów Serhij Marczenko przedstawił 29 września w Brukseli szacunki, z których wynika, że Ukraina potrzebuje w 2027 roku około 69 mld euro finansowania zewnętrznego. Jednocześnie zaapelował do UE o uruchomienie zamrożonych rosyjskich aktywów państwowych o wartości ok. 210 mld euro. Propozycja spotkała się ze sceptycyzmem części dyplomatów i państw członkowskich, m.in. Belgii, Włoch i Francji.
Najważniejsze
- 29 września w Brukseli odbyło się spotkanie donorów (UE, G7, Norwegia, Korea Południowa, MFW) z delegacją ukraińską; ministrowi finansów Serhijowi Marczenko towarzyszyły podane wyliczenia na 2027 rok.
- Ukraińskie ministerstwo finansów szacuje niepokrytą lukę na 2027 rok na ok. 78 mld dolarów (ok. 68,77 mld euro), w tym ok. 32,6 mld dolarów potrzeb budżetowych i ok. 45 mld dolarów wydatków obronnych.
- Marczenko przedstawił te same potrzeby 2027 jako ok. 69 mld euro: 40 mld euro na wojsko i 29 mld euro na funkcjonowanie państwa.
- W UE zamrożone jest ok. 210 mld euro rosyjskich aktywów Centralnego Banku, z czego ok. 180 mld euro znajduje się w belgijskim depozycie Euroclear.
- Belgia sprzeciwdła się konfiskacie lub nowym formom wykorzystania rosyjskich aktywów, powołując się na ryzyko prawne; sceptyczni są też Włochy i Francja.
- UE uzgodniła już 90 mld euro pożyczki na lata 2026–2027 (po 45 mld euro rocznie, z czego 30 mld euro/rok na obronę i 15 mld euro/rok na budżet); transza 15 mld euro na budżet nie została jeszcze wypłacona z powodu opóźnień w reformach, w tym antykoronnych.
- Dalsze rozmowy zaplanowano na posiedzeniu ministrów finansów UE 9 października lub na szczycie Rady Europejskiej w połowie października.
- Według doniesień od początku 2025 roku Stany Zjednoczone nie przekazały Kijonijne ani dolara dolara.
Dlaczego to ważne
Ukraina zwraca się do UE o pokrycie luki sięgającej kilkudziesięciu miliardów euro w momencie, gdy już uzgodnione fundusze UE są wstrzymywane z powodu powolnego tempa reform w Kijowie. Bruksela jest jednocześnie naciskana, by powrócić do tematu konfiskaty lub nowych mechanizmów wykorzystania ok. 210 mld euro zamrożonych rosyjskich aktywów, z których większość znajduje się w Euroclear w Belgii — krok, któremu Belgia się sprzeciwia, a który już raz nie przeszedł na szczycie UE w grudniu 2024 roku. Sceptycyzm UE i niewykonane reformy rodzą niepewność co do tego, czy potrzeby budżetowe i obronne Ukrainy na 2027 rok zostaną pokryte, a zaplanowane na 2027 rok wybory krajowe we Francji, Hiszpanii, Polsce i Argentynie podnoszą stawkę polityczną. Według doniesień od początku 2025 roku Stany Zjednoczone nie przekazały Kijonijne ani dolara dolara, co zwiększa obciążenie europejskich darczyńców.
Co się stało
29 września w Brukseli odbyło się spotkanie donorów — przedstawicieli UE, państw G7, Norwegii, Korei Południowej oraz MFW — z ukraińską delegacją, której przewodził minister finansów Serhij Marczenko. Marczenko przedstawił wyliczenia dotyczące potrzeb Ukrainy na 2027 rok i wezwał UE do wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów państwowych w celu pokrycia luki. Według ukraińskiego ministerstwa finansów niepokryte potrzeby na 2027 rok wynoszą ok. 78 mld dolarów (ok. 68,77 mld euro), na które składa się ok. 32,6 mld dolarów potrzeb budżetowych i ok. 45 mld dolarów wydatków obronnych. Marczenko przedstawił te same potrzeby w ujęciu 69 mld euro, w tym 40 mld euro na wydatki wojskowe i 29 mld euro na funkcjonowanie państwa. UE dysponuje ok. 210 mld euro zamrożonych aktywów Centralnego Banku Rosji, z czego ok. 180 mld euro znajduje się w belgijskim depozycie Euroclear. Zamrożone aktywa wygenerowały dotychczas ok. 8 mld euro nadzwyczajnych zysków dla UE, w tym dodatkowe 1,4 mld euro odnotowane w sierpniu. Marczenko opisał wykorzystanie rosyjskich aktywów jako praktyczny i sprawiedliwy sposób finansowania wydatków wojennych i zapewnienia odpowiedzialności Moskwy za agresję; uznał jednocześnie, że kwestia pozostaje politycznie złożona, i wezwał do stworzenia scentralizowanego mechanizmu z odpowiednim uzasadnieniem prawnym, z opcją przeniesienia aktywów z Euroclear do struktury należącej do UE, by ograniczyć ryzyko dla Belgii. UE uzgodniła już 90 mld euro pożyczki zabezpieczonej wspólnym długiem na lata 2026–2027 (po 45 mld euro rocznie, w tym 30 mld euro rocznie na obronę i 15 mld euro rocznie na budżet). Do połowy września Bruksela wypłaciła 15 mld euro na zakupy broni, ale 15 mld euro na potrzeby budżetowe pozostaje wstrzymane do czasu wdrożenia przez Ukrainę reform, w tym środków antykoronnych. Komisarz UE ds. rozszerzenia Marta Kos podkreśliła na konferencji darczyńców, że Ukraina musi wdrożyć uzgodnione reformy, by mogła otrzymywać dalsze wsparcie finansowe. O nowym ukraińskim wniosku sceptycznie wypowiadali się europejscy dyplomaci; jeden z nich stwierdził: „Mamy wrażenie, że podlewamy pustynię”. Dalsze rozmowy zaplanowano na posiedzeniu ministrów eurołów UE 9 października lub na szczycie Rady Europejskiej w połowie października.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Ukraińskie media eksponują sam wniosek Ukrainy i jego skalę (potrzeby na 2027 rok oceniane na ok. 78 mld dolarów / ok. 70 mld euro) oraz argumenty ministra finansów Serhija Marčenki przedstawione w Brukseli i w Europejskim Centrum Politycznym. Zamrożone rosyjskie aktywa przedstawiane są jako „praktyczne i sprawiedliwe” źródło finansowania, które pozwoliłoby pociągnąć Moskwę do odpowiedzialności. Wskazuje się głosy poparcia w UE: Szwecji, Holandii, Hiszpanii, Polski i państw bałtyckich, a także apelu 123 posłów do Parlamentu Europejskiego o wznowienie dyskusji o rosyjskich aktywach oraz inicjatywę „Russian Transfer” autorstwa Hugha Dixona. Źródła ukraińskie przedstawiają problem jako lukę finansową, którą UE musi wypełnić, wskazując na nasilone rosyjskie uderzenia i blokadę eksportu zboża przez Morze Czarne jako czynniki zwiększające potrzeby.
Jak piszą o tym źródła międzynarodowe
Źródła międzynarodowe (m.in. Le Monde) akcentują sceptycyzm UE: wypowiedź dyplomaty o „podlewaniu pustyni”, niechęć Komisji Europejskiej do ponownego otwierania tematu wykorzystania aktywów w sytuacji, gdy wypłata uzgodnionych 90 mld euro nie została zakończona, oraz wrażliwość polityczną związaną z wyborami we Francji, Hiszpanii, Polsce i Argentynie w 2027 roku. Międzynarodowe relacje koncentrują się na sprzeciwie Belgii (obawa o ryzyko prawne związane z Euroclear) i sceptycyzmie Włoch i Francji, podkreślając, że priorytetem UE jest reforma-zależna wypłata już uzgodnionej pożyczki 90 mld euro oraz przekaz Marty Kos, że Ukraina musi wdrożyć uzgodnione reformy. W doniesieniach omawiane są alternatywne ścieżki finansowania UE: Europejski Fundusz Pokoju (6,6 mld euro), propozycja Ursuli von der Leyen dotycząca przesunięcia ok. 20 mld euro z niewykorzystanych środków 150 mld euro pożyczki UE na dozbrojenie Europy oraz 100 mld euro na Ukrainę w wieloletnich ramach finansowych 2028–2034 — przy czym Niemcy i ich „oszczędni” sojusznicy, a także Berlin i Paryż, sprzeciwiają się części z tych rozwiązań.
W czym relacje się różnią
Skład 78 mld dolarów / 69 mld euro luki na 2027 rok przedstawiany jest dwojako: dane ukraińskiego ministerstwa finansów (cytowane w Euronews/Le Monde) ramkują ją jako 32,6 mld dolarów potrzeb budżetowych plus 45 mld dolarów potrzeb obronnych, łącznie ok. 78 mld dolarów (ok. 68,77 mld euro), podczas gdy prezentacja Marčenki w Brukseli ujmowała te same potrzeby 2027 jako 40 mld euro na wydatki wojskowe i 29 mld euro na funkcjonowanie państwa, łącznie ok. 69 mld euro. Różnią się też szacunki skali rosyjskich aktywów w Euroclear: większość źródeł podaje ok. 210 mld euro zamrożonych rosyjskich aktywów w Europie, ale ich udział w Euroclear określany jest nie „„„jako „większość” albo konkretnie jako ok. 180 mld euro z ok. 210 mld euro, podczas gdy apel 123 posłów Parlamentu Europejskiego z września 2025 mowa o „ponad 200 mld euro”.
Kontekst
Rosyjskie aktywa Centralnego Banku zostały zamrożone w UE w lutym 2022 roku, a większość z nich znajduje się w belgijskim depozycie Euroclear; od tego czasu wygenerowały one ok. 8 mld euro nadzwyczajnych zysków, w tym dodatkowe 1,4 mld euro odnotowane w sierpniu. W grudniu 2024 roku Belgia zbudowała na szczycie UE większość, która zablokowała propozycję Komisji Europejskiej dotyczącą wykorzystania zamrożonych rosyjskich aktywów jako podstawy nieoprocentowanej linii kredytowej dla Ukrainy. Jako alternatywę UE uzgodniła pożyczkę 90 mld euro zabezpieczoną wspólnym długiem, podzieloną po równo między 2026 a 2027 rok (30 mld euro rocznie na obronę i 15 mld euro rocznie na budżet). Do połowy września Bruksela wypłaciła 15 mld euro na zakupy broni, ale transza 15 mld euro na potrzeby budżetowe jest wstrzymana do czasu wdrożenia przez Ukrainę reform, w tym środków antykoronnych. Szwecja, Holandia, Hiszpania i Polska, wspierane przez państwa bałtyckie, już wcześniej ostrzegały, że pożyczka 90 mld euro będzie niewystarczająca, i wzywały do nowych sposobów wykorzystania rosyjskich aktywów. We wrześniu 123 posłów Parlamentu Europejskiego wezwało Radę UE i Komisję do wznowienia dyskusji o wykorzystaniu zamrożonych rosyjskich aktywów na rzecz Ukrainy.