Rada Najwyższa przyjęła ustawę o edukacji mniejszości narodowych, otwierając drogę do odblokowania dwóch klastrów negocjacyjnych z UE
12 października Rada Najwyższa przyjęła w obu czytaniach projekt ustawy nr 16119 o edukacji w językach mniejszości narodowych i ludów rdzennych Ukrainy. Za głosowało 273 posłów w pierwszym czytaniu i 266 w głosowaniu końcowym. Ustawa, której domagała się Węgry, gwarantuje dzieciom mniejszości, których języki są oficjalnymi językami UE, naukę w języku ojczystym obok ukraińskiego. Tego samego dnia Komitet Stałych Przedstawicieli UE (Coreper) był gotowy zatwierdzić pozycje negocjacyjne w sprawie otwarcia klastrów 2 ("Rynek wewnętrzny") i 3 ("Konkurencyjność i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu"), a 13 października spodziewana jest konferencja międzyrządowa, na której klastry zostaną oficjalnie otwarte.
Najważniejsze
- 12 października Rada Najwyższa przyjęła projekt ustawy nr 16119 o edukacji w językach mniejszości narodowych i ludów rdzennych Ukrainy.
- 273 posłów głosowało za w pierwszym czytaniu, 266 – w głosowaniu końcowym.
- Ustawa gwarantuje dzieciom mniejszości, których języki są oficjalnymi językami UE, prawo do nauki w języku ojczystym obok państwowego; szkoła może otrzymać status instytucji mniejszości narodowej, gdy ponad 50% uczniów kształci się w języku tej mniejszości.
- Węgry, które od końca czerwca blokowały otwarcie klastrów 2 ("Rynek wewnętrzny") i 3 ("Konkurencyjność i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu"), uzależniały zgodę od przyjęcia tej ustawy.
- Komitet Stałych Przedstawicieli UE (Coreper) był 12 października gotowy zatwierdzić unijne pozycje negocjacyjne w sprawie otwarcia klastrów 2 i 3.
- 13 października planowana jest konferencja międzyrządowa Ukraina–UE, na której klastry 2 i 3 mają zostać oficjalnie otwarte.
- Szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha rozmawiał w Luksemburgu z węgierską minister spraw zagranicznych Anitą Orbán.
Dlaczego to ważne
Przyjęcie ustawy o edukacji mniejszości narodowych zdejmuje wielomiesięczne węgierskie weto i otwiera drogę do oficjalnego otwarcia klastrów 2 ("Rynek wewnętrzny") i 3 ("Konkurencyjność i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu") na konferencji międzyrządowej 13 października. Komisja Europejska i państwa członkowskie wskazywały jednocześnie, że rozszerzenie postępuje – Ukraina od czerwca po raz trzeci uczestniczy w równoległych konferencjach międzyrządowych UE z czterema krajami kandydującymi. To konkretny krok naprzód w negocjacjach akcesyjnych, ale też ustępstwo legislacyjne Ukrainy wobec Budapesztu – wdrażanie nowych przepisów będzie monitorowane dwustronnie i w ramach komitetu międzyrządowego.
Co się stało
12 października Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła w pierwszym czytaniu oraz w głosowaniu końcowym projekt ustawy nr 16119 o edukacji w językach mniejszości narodowych i ludów rdzennych Ukrainy. Za głosowało 273 posłów w pierwszym czytaniu i 266 w głosowaniu końcowym; projekt skierowano do piletowego podpisu przez przewodniczącego Rady i natychmiast przekazano prezydentowi do podpisu. Ustawa, zarejestrowana 1 października i wcześniej zaopiniowana przez komisję edukacji, gwarantuje dzieciom mniejszości, których języki są oficjalnymi językami UE, prawo do nauki w języku ojczystym obok ukraińskiego. Wprowadza też status instytucji mniejszości narodowej dla szkół, w których ponad 50% uczniów kształci się w języku tej mniejszości; szkoły z takim statusem są chronione przed likwidacją bez uzgodnienia z Ministerstwem Edukacji, a poniżej 20% uczniów w języku mniejszości status może zostać cofnięty. Tego samego dnia w Luksemburgu minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha rozmawiał ze swoją węgierską odpowiedniczką Anitą Orbán; Komitet Stałych Przedstawicieli UE (Coreper) był gotowy zatwierdzić wspólne stanowiska negocjacyjne w sprawie otwarcia klastrów 2 i 3. Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos przyjęła głosowanie Rady i zapowiedziała, że klastry powinny zostać otwarte 13 października.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Źródła ukraińskie przedstawiają ustawę jako krok w integracji europejskiej i podkreślają gotowość Kijowa do szybkiego jej wdrożenia. Minister Sybiha dziękował stronie węgierskiej za "konstruktywne stanowisko" po rozmowach w Luksemburgu. Autorzy projektu – przewodniczący Rady Rusłan Stefanchuk, jego zastępcy Ołeksandr Kornijenko i Olena Kondratiuk oraz posłowie Serhij Babak i Mykyta Poturajew – wskazywali, że kompromis był w większym stopniu ustępstwem Węgier niż Ukrainy. Według szefa komisji edukacji Serhija Babaka ukraińska strona odrzuciła m.in. propozycję przyznawania statusu mniejszości szkołom z choćby jedną taką klasą oraz złagodzenia wymogu certyfikatu języka ukraińskiego dla dyrektorów szkół prywatnych (z wyjątkiem 29 obecnych dyrektorów). Ukraińskie media podkreślają, że według szacunków Ministerstwa Edukacji status instytucji mniejszości narodowej może objąć ok. 149 szkół (ok. 1,2% wszystkich szkół w Ukrainie), a ochrona przed likwidacją może dotyczyć do 141 szkół samorządowych w obwodach zakarpackim, czerniowieckim, odeskim i lwowskim.
Kontekst
Negocjacje akcesyjne Ukraina–UE zostały oficjalnie rozpoczęte w czerwcu 2024 r. i obejmują 35 rozdziałów pogrupowanych w sześć klastrów tematycznych. 15 czerwca 2025 r. otwarty został pierwszy klaster – "Podstawy", dotyczący praworządności, instytucji demokratycznych i reformy administracji publicznej. Pod koniec czerwca 2025 r. proces negocjacyjny spowolnił, gdyż Węgry – powołując się na zasadę "oceny wyników" – odmówiły poparcia wspólnego listu 27 państw członkowskich niezbędnego do przejścia do kolejnego etapu. Budapeszt domagał się gwarancji praw oświatowych dla mniejszości węgierskiej na Ukrainie. Wiosną 2025 r. oba kraje uzgodniły regularne konsultacje dwustronne; 1 października w Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy nr 16119, a 7 października Węgry zakończyły blokadę klastrów 2 i 3.