Ukraina: fundusz ubezpieczeń od ryzyk wojennych za 2–3 mld USD, finansowany podwyżką VAT
Minister gospodarki i środowiska Ukrainy Ołeksandr Krawczenko zapowiedział utworzenie specjalnego funduszu ubezpieczeniowego dla przedsiębiorstw od ryzyk wojennych, o kapitalizacji 2–3 mld USD. Wypłaty mają ruszyć 1 stycznia 2027 r. Rząd proponuje sfinansowanie funduszu poprzez podniesienie VAT z 20% do 21%.
Najważniejsze
- Minister Krawczenko ogłosił plan utworzenia funduszu ubezpieczeń od ryzyk wojennych o kapitalizacji 2–3 mld USD
- Rząd proponuje podniesienie VAT z 20% do 21%, czyli o 1 punkt procentowy, aby zasilić fundusz
- Wypłaty planowane od 1 stycznia 2027 r. pod warunkiem znalezienia źródeł finansowania
- Odszkodowanie do 10 mln USD na grupę kapitałową na pierwszą stratę spowodowaną atakiem Rosji
- Składka ubezpieczeniowa ma wynosić 2% wartości ubezpieczonego aktywu w ramach limitu
- Rząd planuje zaangażować prywatne firmy ubezpieczeniowe i liczy na współfinansowanie od darczyńców międzynarodowych (min. 50%)
- Krawczenko szacuje, że straty ukraińskich firm z powodu ataków mogą sięgnąć ok. 10 mld USD (różne źródła wskazują rok 2025, 2026 lub nie precyzują roku)
Dlaczego to ważne
Fundusz ma wypełnić lukę, którą pozostawiają obecne programy wsparcia – zwłaszcza dla dużych przedsiębiorstw. Źródłem finansowania ma być podwyżka VAT, co jest rozwiązaniem politycznie wrażliwym i bezpośrednio dotyka konsumentów. Powodzenie programu zależy też od współfinansowania przez darczyńców zagranicznych, co wiąże politykę podatkową z warunkami pomocy międzynarodowej.
Co się stało
Minister gospodarki i środowiska Ołeksandr Krawczenko ogłosił na spotkaniu z dziennikarzami plan stworzenia specjalnego funduszu ubezpieczeniowego od ryzyk wojennych o kapitalizacji 2–3 mld USD. W ramach programu przedsiębiorstwa miałyby otrzymywać do 10 mln USD na grupę kapitałową jako odszkodowanie za pierwszą stratę spowodowaną rosyjskim atakiem, przy składce 2% wartości aktywu. Rząd proponuje zasilenie funduszu poprzez podniesienie VAT z 20% do 21%. Wypłaty mają ruszyć 1 stycznia 2027 r., o ile do tego czasu zostaną zabezpieczone źródła finansowania; połowę kapitału funduszu rząd chce pozyskać od partnerów międzynarodowych. Rozważane są też alternatywne źródła finansowania, w tym tymczasowa opłata celna lub podwojenie obecnych ceł importowych. Ostateczna decyzja o zmianach podatkowych jeszcze nie zapadła.
Jak piszą o tym źródła ukraińskie
Wszystkie źródła są ukraińskie i jednolicie przedstawiają fundusz jako inicjatywę rządu, motywowaną skalą strat firm w wyniku rosyjskich ataków. Ukraińskie media akcentują mechanizm finansowania – podwyżkę VAT z 20% do 21% – oraz wrażliwość polityczną takiego kroku. Podkreślają też, że obecne programy (5–7–9, rekompensaty za szkody) nie pokrywają potrzeb dużych przedsiębiorstw, a fundusz ma wypełnić tę lukę. Źródła osadzają dyskusję o podatku w szerszym kontekście nacisków fiskalnych – m.in. niepowodzenia Rady Najwyższej 1 września w głosowaniu nad ustawami o VAT od przesyłek międzynarodowych, które blokują wypłatę transzy MFW i UE.
W czym relacje się różnią
Poszczególne artykuły różnią się wskazaniem roku, którego dotyczy szacowana kwota 10 mld USD strat ukraińskich firm w wyniku rosyjskich ataków: część podaje 2025, część 2026, a co najmniej jedno źródło nie precyzuje roku.
Kontekst
Istniejące programy państwowe – rekompensaty za szkody oraz preferencyjny program pożyczkowy 5-7-9 – obsługują głównie małe i średnie przedsiębiorstwa i nie pokrywają potrzeb dużych firm. Według Krawczenki rosyjskie ataki i faktyczna blokada portów kosztowały gospodarkę ok. 1,5% PKB, a ok. 40 mld USD przychodów eksportowych jest zagrożone. Premier Serhij Koretskyj mówił o wprowadzeniu surowego reżimu oszczędności dla środków nieobronnych, a minister obrony Jewhenij Chmara na spotkaniu w Ramstein wskazywał na deficyt budżetu obronnego w wysokości 27 mld USD. 1 września Rada Najwyższa nie przyjęła dwóch ustaw potrzebnych do objęcia VAT-em przesyłek międzynarodowych do 150 EUR – to warunek otrzymania trzeciej transzy MFW (0,7 mld USD) i drugiej transzy pomocy makrofinansowej UE (3,7 mld EUR) w ramach 90-miliardowego kredytu wsparcia Ukrainy. Od 1 stycznia działa nowy mechanizm ubezpieczania majątku od ryzyk wojennych (ECA), a program EBRD Enterprise Security Enhancement (ESE) pozwala na częściowe umarzanie kredytów dla firm dotkniętych zniszczeniami.